5 min czytania
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP) bywa identyfikowana jako „dokumentem do segregatora”, który wystarczy mieć na wypadek kontroli straży pożarnej. W rzeczywistości to operacyjny plan bezpieczeństwa obiektu: opisuje zagrożenia, wyposażenie, drogi i zasady ewakuacji oraz obowiązki ludzi, a w sytuacji realnego pożaru decyduje o tym, czy ewakuacja przebiegnie sprawnie. Źle zrobiona lub nieaktualna IBP to nie tylko ryzyko mandatu, lecz przede wszystkim realne zagrożenie dla ludzi. Poniżej wyjaśniamy, dla jakich obiektów IBP jest wymagana, co musi zawierać, jak często ją aktualizować i co realnie daje firmie.
Czym jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego to dokument określający zasady ochrony przeciwpożarowej konkretnego obiektu: występujące zagrożenia, wyposażenie w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice, warunki i organizację ewakuacji, sposoby postępowania na wypadek pożaru oraz obowiązki osób w obiekcie. Jej podstawą prawną jest rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719), a szerzej, ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. IBP to nie ogólny poradnik, lecz dokument „szyty” pod dany obiekt.
Do czego służy w praktyce
IBP porządkuje bezpieczeństwo pożarowe w jednym miejscu: mówi, gdzie są hydranty, gaśnice i wyłączniki, którędy biegną drogi ewakuacyjne, kto ogłasza alarm i kieruje ewakuacją oraz jak współdziałać ze strażą pożarną. To także narzędzie szkoleniowe, na jej podstawie prowadzi się instruktaże i próbne ewakuacje. W momencie zdarzenia liczą się sekundy, a IBP zamienia chaos w procedurę: każdy wie, co robić i za co odpowiada. Dlatego jej wartość mierzy się nie grubością, lecz tym, czy realnie da się według niej działać.
Kto odpowiada za opracowanie i wdrożenie
Za ochronę przeciwpożarową obiektu, w tym za zapewnienie i wdrożenie IBP, odpowiada jego właściciel, zarządca lub użytkownik, zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej (art. 4). To on ma obowiązek nie tylko posiadać dokument, ale też zaznajomić z nim osoby przebywające w obiekcie w zakresie ich dotyczącym.
Obowiązek nie kończy się na „papierze”. Instrukcja musi być dostępna dla osób odpowiedzialnych oraz, w niezbędnym zakresie, dla ekip ratowniczych, a jej ustalenia trzeba realnie wdrożyć: oznakować drogi, rozmieścić i przeglądać sprzęt gaśniczy, przeszkolić ludzi i przećwiczyć ewakuację. Sama instrukcja bez wdrożenia nie chroni i nie broni w razie kontroli.
Co musi zawierać instrukcja
Zakres IBP określa § 6 rozporządzenia. Powinna zawierać m.in.: warunki ochrony przeciwpożarowej wynikające z przeznaczenia i sposobu użytkowania obiektu; wyposażenie w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz sposoby ich przeglądów i konserwacji; sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia; warunki i organizację ewakuacji wraz z ich przeglądem; sposoby zaznajamiania użytkowników z przepisami ppoż.; zadania i obowiązki w zakresie ochrony ppoż. dla osób będących stałymi użytkownikami.
Do instrukcji dołącza się plany obiektu (z danymi o powierzchni, wysokości, liczbie kondygnacji, warunkach ochrony ppoż., rozmieszczeniu sprzętu i dróg ewakuacyjnych) oraz wskazanie sił i środków niezbędnych do prowadzenia działań ratowniczych. Kompletność tych elementów jest pierwszą rzeczą, którą sprawdza kontrola.
Dla jakich obiektów jest wymagana
Obowiązek posiadania IBP nie zależy wprost od „wielkości firmy”, lecz od cech obiektu i sposobu jego użytkowania. Zgodnie z § 6 rozporządzenia instrukcję trzeba zapewnić w szczególności w poniższych przypadkach:
| Rodzaj obiektu / sytuacja | Próg, od którego IBP jest wymagana | Miara | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Strefa zagrożenia wybuchem | zawsze, niezależnie od wielkości | – | dotyczy też części obiektu |
| Budynek lub jego część (odrębna strefa pożarowa) | kubatura brutto powyżej 1000 m³ | m³ | funkcje użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjne i magazynowe |
| Budynek inwentarski | kubatura brutto powyżej 1500 m³ | m³ | obiekty hodowlane |
| Obiekt inny niż budynek | powierzchnia strefy pożarowej powyżej 1000 m² | m² | np. składowiska, place |
| Zmiana sposobu użytkowania lub procesu | gdy wpływa na warunki ochrony ppoż. | – | wymusza aktualizację instrukcji |
Jeżeli obiekt spełnia którekolwiek z tych kryteriów, IBP jest obowiązkowa. W razie wątpliwości, zwłaszcza przy strefach zagrożenia wybuchem czy złożonych obiektach, warto ustalić zakres z osobą o odpowiednim przygotowaniu, zanim brak instrukcji wyjdzie na jaw podczas kontroli.
Jak często aktualizować instrukcję
Instrukcja nie jest dokumentem „na zawsze”. Zgodnie z § 6 rozporządzenia podlega okresowej aktualizacji:
- co najmniej raz na 2 lata;
- a także po każdej zmianie sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego, która wpływa na warunki ochrony przeciwpożarowej (np. przebudowa, zmiana układu pomieszczeń, nowe substancje, nowe urządzenia).
Nieaktualna IBP jest traktowana jak jej brak, a co gorsza, może wprowadzać w błąd podczas realnej ewakuacji, jeśli opisuje nieistniejące już drogi czy rozmieszczenie sprzętu. Dlatego przegląd instrukcji warto powiązać z przeglądami technicznymi obiektu i sprzętu ppoż.
IBP w praktyce: ewakuacja i oznakowanie
Instrukcja żyje dopiero we wdrożeniu: w czytelnym oznakowaniu dróg i wyjść ewakuacyjnych, sprawnych urządzeniach przeciwpożarowych z aktualnymi przeglądami, przeszkolonych ludziach i przećwiczonej ewakuacji. Obiekty, w których przebywa większa liczba osób, mają obowiązek okresowo przeprowadzać praktyczne sprawdzenie organizacji i warunków ewakuacji (próbną ewakuację). To właśnie takie ćwiczenia, a nie sama treść dokumentu, pokazują, czy w razie pożaru ludzie wyjdą bezpiecznie i na czas.
Najczęstsze błędy w instrukcjach
Najczęstsze problemy to: instrukcja „z szablonu”, nieodpowiadająca realnemu układowi obiektu; brak lub nieaktualne plany ewakuacji; przekroczony dwuletni termin aktualizacji; opis dróg i sprzętu niezgodny ze stanem faktycznym po przebudowie; oraz brak wdrożenia, dokument istnieje, ale nikt nie jest z nim zaznajomiony, a ewakuacji nigdy nie przećwiczono. Każdy z tych błędów sprawia, że IBP nie chroni ludzi i nie broni w razie kontroli czy postępowania po zdarzeniu.
Kto może opracować instrukcję
Przepisy nie zastrzegają opracowania IBP wyłącznie dla rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych (jego uzgodnienie jest wymagane dla projektów, nie dla samej instrukcji). Instrukcję powinna jednak przygotować osoba o odpowiednim przygotowaniu, z zakresu ochrony przeciwpożarowej, która potrafi prawidłowo rozpoznać warunki obiektu, dobrać rozwiązania i opisać realne procedury. Jakość ma tu znaczenie krytyczne: od poprawności instrukcji może zależeć przebieg ewakuacji, dlatego warto powierzyć ją doświadczonym specjalistom.
Co zyskuje firma
Dobrze opracowana i wdrożona IBP to zgodność z przepisami i spokój podczas kontroli straży pożarnej, ale przede wszystkim realne bezpieczeństwo ludzi i majątku: sprawna ewakuacja, właściwie utrzymany sprzęt i jasny podział obowiązków. To także mocna pozycja w razie zdarzenia, dowód należytej staranności właściciela obiektu. Opracowujemy instrukcje bezpieczeństwa pożarowego, plany ewakuacji oraz prowadzimy szkolenia i próbne ewakuacje, „szyjąc” rozwiązania pod konkretny obiekt. Skontaktuj się z nami i sprawdź, jak przygotować instrukcję, która naprawdę działa, nie tylko leży w segregatorze.