5 min czytania
Dźwig to urządzenie, które przemieszcza ludzi lub ładunki w pionie po prowadnicach, od dźwigów budowlanych transportujących pracowników i materiały na kondygnacje, po dźwigi towarowe i towarowo-osobowe w zakładach i obiektach. Jako urządzenia objęte dozorem technicznym wymagają one, w zależności od rodzaju, uprawnionej obsługi oraz spełnienia obowiązków dozorowych. Awaria źle obsługiwanego dźwigu to ryzyko upadku kabiny, przygniecenia lub uwięzienia ludzi. Poniżej wyjaśniamy, czym są dźwigi, kiedy do ich obsługi potrzebne są uprawnienia, jak długo są ważne oraz czego uczy szkolenie operatorów.
Czym są dźwigi i jakie są ich rodzaje
Dźwig to urządzenie transportu bliskiego, w którym kabina lub platforma porusza się w pionie po prowadnicach, przenosząc ładunki lub osoby między poziomami. Do najważniejszych rodzajów należą dźwigi towarowo-osobowe, przewożące zarówno ludzi, jak i ładunki, dźwigi towarowe przeznaczone wyłącznie do ładunków oraz dźwigi budowlane, montowane czasowo na budowach do transportu pracowników i materiałów na kolejne kondygnacje. Dźwigi różnią się sposobem sterowania, z wnętrza kabiny lub z zewnątrz, z przystanków, co wpływa na sposób obsługi i wymagane uprawnienia. Wspólne jest to, że dźwig przemieszcza ciężkie ładunki lub ludzi w pionie, gdzie awaria lub błąd obsługi grozi upadkiem, przygnieceniem albo uwięzieniem.
Kiedy potrzebne są uprawnienia UDT
Dźwigi objęte dozorem technicznym mogą być obsługiwane, w zależności od rodzaju urządzenia, przez osoby z ważnym zaświadczeniem kwalifikacyjnym wydanym przez Urząd Dozoru Technicznego po zdanym egzaminie. Obowiązek wynika z ustawy o dozorze technicznym, a zasady sprawdzania kwalifikacji określa rozporządzenie Dz.U. 2019 poz. 1008; dotyczy to przede wszystkim dźwigów budowlanych oraz towarowych i towarowo-osobowych. Równolegle obowiązki dozorowe spoczywają na pracodawcy lub eksploatującym: dźwig może być użytkowany wyłącznie na podstawie ważnej decyzji UDT, musi przechodzić badania dozorowe, a ocena wykorzystania resursu prowadzona jest zgodnie z rozporządzeniem Dz.U. 2018 poz. 2176. Uprawniona obsługa i sprawne, dozorowane urządzenie to nierozłączne warunki bezpiecznej pracy.
Dźwigi budowlane i transport osób
Szczególne znaczenie mają dźwigi budowlane, zwłaszcza te przewożące osoby. Na budowie transportują pracowników i materiały na wysokie kondygnacje, w zmiennych i trudnych warunkach, dlatego ich obsługa i użytkowanie podlegają zaostrzonym zasadom. Kluczowe jest przestrzeganie dopuszczalnej liczby osób i masy ładunku, prawidłowe zamykanie drzwi i barier, kontrola stanu urządzenia oraz reagowanie na wszelkie nieprawidłowości.
Transport osób dźwigiem oznacza, że stawką jest bezpośrednio ludzkie życie, a nie tylko mienie. Dlatego szkolenie kładzie nacisk na odpowiedzialność operatora oraz na bezwzględne przestrzeganie zasad, przeciążony lub źle zamknięty dźwig budowlany to jedno z poważniejszych zagrożeń na placu budowy.
Ważność zaświadczenia kwalifikacyjnego
Okres ważności zaświadczenia zależy od rodzaju dźwigu i jest wskazany w załączniku do rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 1008. Dla dźwigów towarowo-osobowych okres ten wynosi zwykle 10 lat, a dla pozostałych rodzajów jest określony odrębnie w załączniku, zależnie od kategorii urządzenia. Po upływie ważności zaświadczenie można przedłużyć na wniosek, jeśli operator wykonywał czynności objęte uprawnieniem przez co najmniej 3 lata w ostatnich 5 latach ważności.
Ponieważ w firmie mogą występować różne rodzaje dźwigów o różnych okresach ważności, najlepiej ująć wszystkie terminy w jednej matrycy uprawnień z wyprzedzającymi alertami, tak by żaden nie upłynął niezauważenie w trakcie eksploatacji urządzenia.
Rodzaje dźwigów: zestawienie
Poniższe zestawienie porządkuje najczęstsze rodzaje dźwigów. Dokładne kategorie i okresy ważności zaświadczeń określa załącznik do rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 1008.
| Rodzaj dźwigu | Zastosowanie | Ważność zaświadczenia | Uwaga praktyczna |
|---|---|---|---|
| Dźwig towarowo-osobowy | Transport osób i ładunków | Zwykle 10 lat | Stawką jest życie ludzi |
| Dźwig towarowy | Transport wyłącznie ładunków | Wg kategorii | Bez przewozu osób |
| Dźwig budowlany | Transport pionowy na budowie | Wg kategorii | Montaż i demontaż na czas robót |
| Sterowanie wewnętrzne | Obsługa z wnętrza kabiny | Wg kategorii | Operator jedzie z ładunkiem |
| Każdy dźwig | Ruch kabiny w prowadnicach | Ważna decyzja UDT | Badania dozorowe w terminie |
Zestawienie pokazuje, że pod pojęciem „dźwig” kryją się urządzenia o różnym przeznaczeniu i różnych wymaganiach. Dobór właściwej kategorii uprawnień do konkretnego dźwigu to podstawa zgodności i bezpieczeństwa.
Codzienna obsługa i bezpieczeństwo
Bezpieczne użytkowanie dźwigu opiera się na codziennej dyscyplinie operatora. Obejmuje ona dwie kluczowe kwestie:
- kontrola przed pracą, sprawdzenie działania napędu i hamulca, drzwi i barier, blokad, sygnalizacji oraz oświetlenia kabiny, a także braku uszkodzeń; dźwig niesprawny wyłącza się z użytku;
- przestrzeganie obciążenia i zasad załadunku, pilnowanie dopuszczalnej masy i liczby osób, prawidłowego rozmieszczenia ładunku oraz zamknięcia drzwi i barier przed ruchem kabiny.
Ta rutyna, utrwalana na szkoleniu, zapobiega najgroźniejszym zdarzeniom, do których dochodzi zwykle wskutek przeciążenia, niesprawnych blokad lub jazdy z otwartymi drzwiami.
Najczęstsze zagrożenia i błędy
Najgroźniejsze zdarzenia przy dźwigach to upadek kabiny lub ładunku, przygniecenie w strefie ruchu, uwięzienie osób oraz wypadnięcie ładunku z kabiny. Typowe błędy to przeciążanie dźwigu, przewożenie osób urządzeniem do tego nieprzeznaczonym, jazda z otwartymi lub źle zamkniętymi drzwiami i barierami, lekceważenie blokad bezpieczeństwa oraz obsługa urządzenia z widocznymi usterkami. Wiele zdarzeń wynika z rutyny i presji tempa, dlatego szkolenie łączy wiedzę techniczną z naciskiem na bezwzględne przestrzeganie zasad bezpieczeństwa.
Zakres i przebieg szkolenia
Szkolenie z obsługi dźwigów przygotowuje operatora do bezpiecznej i zgodnej z przepisami pracy oraz do egzaminu przed komisją UDT, w zakresie odpowiadającym rodzajowi dźwigu. Obejmuje budowę i rodzaje dźwigów, przepisy dozoru technicznego i obowiązki operatora, zasady bezpiecznego załadunku i przewozu, obsługę blokad i zabezpieczeń, codzienną kontrolę urządzenia oraz postępowanie w razie awarii i uwięzienia osób. Część praktyczna obejmuje ćwiczenia obsługi na konkretnym typie dźwigu. Adresowane jest do pracowników budów, zakładów i obiektów, którzy obsługują lub będą obsługiwać dźwigi budowlane, towarowe lub towarowo-osobowe.
Ryzyko obsługi bez uprawnień
Obsługa dźwigu bez wymaganego zaświadczenia to poważne ryzyko na trzech poziomach. Prawnie, powierzenie takiej pracy narusza przepisy o dozorze technicznym i obciąża pracodawcę oraz osoby kierujące, także odpowiedzialnością karną w razie wypadku. Operacyjnie, brak uprawnionej obsady oznacza przestój, a wypadek, postępowanie i wstrzymanie eksploatacji. W wymiarze ludzkim, przy dźwigach przewożących ludzi awaria lub błąd obsługi zagraża bezpośrednio życiu. Przeszkolenie operatorów usuwa te ryzyka u źródła.
Co zyskuje firma
Przeszkoleni operatorzy dźwigów to bezpieczny transport pionowy ludzi i ładunków, zgodność z ustawą o dozorze technicznym i przepisami bhp oraz mniejsze ryzyko wypadków i przestojów. To płynniejsza praca budowy lub zakładu oraz pewność podczas kontroli PIP i UDT. To także element systemu zarządzania bhp zgodnego z ISO 45001:2018, w którym kompetencje pracowników to punkt 7.2. Szkolimy operatorów dźwigów i pomagamy pilnować ważności ich zaświadczeń oraz decyzji dozorowych urządzeń, w powiązaniu z konserwacją urządzeń UDT oraz kontrolą operacji transportowych. Skontaktuj się z nami i sprawdź, czy dźwigi w Twojej firmie obsługują wyłącznie osoby z ważnym, właściwym uprawnieniem.