Maszyny, hałas i chemia, złożone ryzyko pod kontrolą

Nowe, zasadnicze wymagania dyrektywy maszynowej z oznakowaniem CE i deklaracją zgodności. Użytkowane, minimalne wymagania z Dz.U. 2002 poz. 1596: osłony, urządzenia ochronne, bezpieczne sterowanie i sprawność. Kluczowe są osłony stref niebezpiecznych i zasady bezpiecznej obsługi.

Bo pracownicy usuwają zacięcia lub czyszczą maszynę bez jej zatrzymania i zabezpieczenia przed uruchomieniem, sięgając w strefę ruchomych elementów. Dlatego konieczne są zasady obsługi z odcięciem zasilania oraz sprawne osłony i blokady.

Przez identyfikację czynników, ocenę narażenia i pomiary porównywane z wartościami NDS i NDN (Dz.U. 2018 poz. 1286). Wyniki decydują o doborze środków ochrony, częstotliwości badań i rejestrach narażenia, zwłaszcza dla czynników rakotwórczych.

Według hierarchii: najpierw eliminacja lub ograniczenie u źródła (technologia, osłony, wentylacja, wyciszenie), potem środki organizacyjne, a na końcu ochrona indywidualna. Sama ochrona indywidualna nie zastępuje zabezpieczeń technicznych.

M.in. prace przy urządzeniach energetycznych, spawalnicze i pożarowo niebezpieczne, w przestrzeniach zamkniętych, na wysokości oraz z materiałami niebezpiecznymi. Wymagają nadzoru, instruktażu i ujęcia w wykazie prac szczególnie niebezpiecznych.

Mniej ciężkich wypadków i chorób zawodowych, ciągłość produkcji oraz zgodność z przepisami o maszynach i czynnikach szkodliwych. To gotowość na kontrolę PIP, mniejsza odpowiedzialność kadry i element systemu ISO 45001:2018.

Bo łączy zagrożenia, które gdzie indziej występują pojedynczo: maszyny o dużej energii zdolne pochwycić lub zmiażdżyć, czynniki szkodliwe jak hałas, pyły, chemia i drgania, wysiłek fizyczny, pracę zmianową oraz prace szczególnie niebezpieczne. Każdy z tych obszarów rządzi się własnymi przepisami i wymaga własnych zabezpieczeń, a ich suma tworzy złożony system. Bezpieczeństwo w produkcji wymaga więc zarządzania wieloma obszarami naraz, opartego na ocenie ryzyka konkretnych stanowisk.

Obszar regulują Kodeks pracy i rozporządzenia, poniżej najważniejsze:

1. użytkowanie maszyn: rozporządzenie MG z 30 października 2002 r. (Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596), minimalne wymagania bhp przy użytkowaniu maszyn;
2. maszyny nowe: przepisy wdrażające dyrektywę maszynową, zasadnicze wymagania, oznakowanie CE i deklaracja zgodności;
3. czynniki szkodliwe: rozporządzenie z 12 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1286), najwyższe dopuszczalne stężenia i natężenia;
4. czynniki chemiczne: rozporządzenie MZ (Dz.U. 2005 nr 11 poz. 86), ochrona przy substancjach chemicznych;
5. ocena ryzyka: art. 226 Kodeksu pracy, ocena i dokumentacja ryzyka dla stanowisk;
6. prace szczególnie niebezpieczne: rozporządzenie MPiPS z 26 września 1997 r. (Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650), nadzór i instruktaż;
7. system zarządzania: ISO 45001:2018, w której nadzór operacyjny to punkt 8.1.

Nowe maszyny muszą spełniać zasadnicze wymagania bezpieczeństwa z dyrektywy maszynowej oraz mieć oznakowanie CE i deklarację zgodności. Maszyny już użytkowane podlegają minimalnym wymaganiom z rozporządzenia Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596: osłony i urządzenia ochronne, bezpieczne elementy sterownicze, sprawne wyłączniki awaryjne oraz utrzymanie w sprawności. Kluczowe są osłony stref niebezpiecznych oraz zasady bezpiecznej obsługi, czyszczenia i konserwacji, bo wiele wypadków zdarza się przy usuwaniu zacięć.

Bo pracownicy usuwają zacięcia, czyszczą lub regulują maszynę bez jej zatrzymania i zabezpieczenia przed uruchomieniem, sięgając w strefę ruchomych elementów. To jedna z najczęstszych przyczyn ciężkich urazów, pochwyceń, zmiażdżeń, amputacji. Dlatego kluczowe są zasady bezpiecznej obsługi i konserwacji, w tym zatrzymanie i odcięcie zasilania maszyny przed wejściem w strefę niebezpieczną, oraz sprawne osłony i blokady. Szkolenie utrwala te zasady jako bezwzględny nawyk.

Najczęściej hałas, pyły, substancje chemiczne, drgania mechaniczne i niekorzystny mikroklimat. Ich skutki, uszkodzenie słuchu, choroby układu oddechowego, zespoły z drgań, kumulują się latami. Prawo nakłada obowiązek identyfikacji czynników, oceny narażenia oraz pomiarów porównywanych z wartościami NDS i NDN (Dz.U. 2018 poz. 1286). Wyniki decydują o doborze środków ochrony, częstotliwości badań i rejestrach narażenia, zwłaszcza dla czynników rakotwórczych.

Według hierarchii: najpierw eliminacja lub ograniczenie zagrożenia u źródła, technologia, osłony, wentylacja, wyciszenie, potem środki organizacyjne, a dopiero na końcu środki ochrony indywidualnej dobrane do konkretnego zagrożenia. Sama ochrona indywidualna nie zastępuje zabezpieczeń technicznych; jej stosowanie oznacza, że zagrożenia nie udało się w pełni usunąć u źródła. Prawidłowy dobór i egzekwowanie stosowania środków ochrony to podstawa ograniczania narażenia.

Praca zmianowa i nocna oraz monotonia sprzyjają zmęczeniu i błędom, które przy maszynach o dużej energii bywają groźne. Zmęczony pracownik wolniej reaguje i łatwiej lekceważy procedury. Dlatego organizacja pracy powinna uwzględniać przerwy, rotację na uciążliwych stanowiskach oraz obciążenie wynikające ze zmianowości. Bezpieczeństwo w produkcji to nie tylko technika i osłony, ale i uwzględnienie człowieka oraz jego ograniczeń w organizacji pracy.

Maszyny bez osłon lub ze zdemontowanymi zabezpieczeniami, praca przy usuwaniu zacięć bez zatrzymania maszyny, brak lub nieaktualne pomiary czynników szkodliwych, niedobrane lub nieużywane środki ochrony, pobieżna ocena ryzyka oraz prace szczególnie niebezpieczne bez wymaganego nadzoru. Zakłady produkcyjne są priorytetem kontroli PIP, a nieprawidłowości przy maszynach grożą wstrzymaniem prac i poważną odpowiedzialnością.

Maszyny nowe wprowadzane do obrotu muszą spełniać zasadnicze wymagania dyrektywy maszynowej, mieć oznakowanie CE i deklarację zgodności. Maszyny już użytkowane w zakładzie ocenia się natomiast pod kątem minimalnych wymagań z rozporządzenia Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596, osłon, zabezpieczeń, sterowania i sprawności. To dwie różne oceny; pomagamy przeprowadzić ocenę zgodności użytkowanych maszyn i wskazać konieczne dostosowania.

Przeprowadzamy ocenę ryzyka i ocenę zgodności maszyn z minimalnymi wymaganiami, doradzamy w zakresie osłon i zabezpieczeń, planujemy pomiary czynników szkodliwych i dobór środków ochrony oraz organizujemy prace szczególnie niebezpieczne. Prowadzimy też szkolenia bhp i specjalistyczne, spawanie, praca na wysokości, przestrzenie zamknięte, uprawnienia energetyczne i UDT, oraz pomagamy wpiąć całość w system zarządzania bhp.

Mniej ciężkich wypadków i chorób zawodowych, niższą nieobecność oraz ciągłość produkcji bez przestojów wywołanych wypadkami, awariami czy decyzjami pokontrolnymi. To zgodność z przepisami o maszynach i czynnikach szkodliwych, gotowość na kontrolę PIP oraz mniejsze ryzyko odpowiedzialności kadry. To także element systemu zarządzania bhp zgodnego z ISO 45001:2018 oraz realna wartość dla załogi i wizerunku firmy.