6 min czytania
Spawanie laserowe (52) to jedna z najnowocześniejszych metod łączenia metali: skupiona wiązka lasera o ogromnej gęstości energii topi materiał, tworząc wąskie, głębokie spoiny przy minimalnej strefie wpływu ciepła. Jest szybkie, precyzyjne i idealne do automatyzacji, dlatego zdobywa przemysł motoryzacyjny, lotniczy, medyczny i elektroniczny. Wymaga jednak potwierdzonych kwalifikacji operatorów według PN-EN ISO 14732 oraz rygorystycznych zabezpieczeń przed promieniowaniem laserowym. Feuer należy do nielicznych w Polsce jednostek certyfikujących spawaczy laserowych według wymagań TÜV i zajmujących się zabezpieczaniem spawalni laserowych. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega spawanie laserowe, jak wygląda certyfikacja i jakie zabezpieczenia są wymagane.
Czym jest spawanie laserowe (52)
Spawanie laserowe, oznaczenie 52 według PN-EN ISO 4063, to spawanie wiązką lasera, skupioną, spójną wiązką światła o bardzo wysokiej gęstości mocy. Wiązka, ogniskowana na powierzchni materiału, topi go punktowo i pozwala tworzyć spoiny przy minimalnym doprowadzeniu ciepła do otoczenia. Norma rozróżnia odmiany według rodzaju lasera: 521 to spawanie laserem na ciele stałym (np. lasery światłowodowe i Nd:YAG), a 522, laserem gazowym (np. CO2). Wysoka gęstość energii daje wąskie, głębokie spoiny i bardzo małą strefę wpływu ciepła, dzięki czemu elementy odkształcają się minimalnie. Proces jest zwykle zmechanizowany lub w pełni zautomatyzowany, często zintegrowany z robotami.
Zalety i typowe zastosowania
Spawanie laserowe łączy zalety trudne do uzyskania innymi metodami: bardzo dużą prędkość, wąską i głęboką spoinę, minimalne odkształcenia oraz wysoką powtarzalność, idealną do produkcji seryjnej. Umożliwia łączenie elementów cienkich, precyzyjnych i trudno dostępnych. Metodą tą spawa się stal, stal nierdzewną, aluminium i jego stopy, a także metale trudne i elementy o małych wymiarach. Typowe zastosowania to motoryzacja (nadwozia, przekładnie, elementy bezpieczeństwa), lotnictwo, technika medyczna (implanty, narzędzia), elektronika, produkcja aparatury oraz precyzyjne wyroby metalowe. Wszędzie tam liczy się jakość, powtarzalność i wydajność, które daje laser.
Certyfikacja operatorów: PN-EN ISO 14732
Ponieważ spawanie laserowe prowadzi się w sposób zmechanizowany i automatyczny, kwalifikacje potwierdza się według PN-EN ISO 14732, normy dotyczącej egzaminowania operatorów spawania oraz nastawiaczy dla zmechanizowanego i automatycznego spawania metali. Obejmuje ona osoby, które ustawiają, nastawiają i nadzorują urządzenia spawalnicze, w tym stanowiska laserowe i zrobotyzowane. To operator odpowiada za prawidłowe ustawienie parametrów i przebieg procesu.
Certyfikat według PN-EN ISO 14732 dokumentuje, że operator potrafi przygotować i nadzorować proces laserowy tak, by spoiny spełniały wymagania. Norma przewiduje okresowe potwierdzanie ważności kwalifikacji przez nadzór spawalniczy. W praktyce coraz więcej firm, zwłaszcza dostawców dla motoryzacji i lotnictwa, wymaga takich certyfikatów jako warunku współpracy i zgodności z systemami jakości.
Feuer: certyfikacja laserowa wg wymagań TÜV
Certyfikacja spawaczy i operatorów laserowych jest w Polsce rzadką kompetencją, według naszej wiedzy zajmuje się nią zaledwie kilka jednostek (prawdopodobnie około czterech). Feuer należy do tego wąskiego grona: certyfikujemy spawaczy i operatorów laserowych według wymagań TÜV, a także zajmujemy się zabezpieczaniem spawalni laserowych. To połączenie kompetencji, kwalifikowanie ludzi i zabezpieczanie stanowisk, jest na rynku wyjątkowe.
Oznacza to, że firma wdrażająca lub rozwijająca spawanie laserowe może u nas potwierdzić kwalifikacje zespołu według uznanych wymagań oraz zadbać o zgodne z normami zabezpieczenie stanowiska w jednym miejscu. Dla dostawców motoryzacji, lotnictwa i techniki medycznej, gdzie certyfikaty bywają warunkiem kontraktu, to realne ułatwienie dostępu do wymagających rynków.
Zakres i parametry: zestawienie
Poniższe zestawienie porządkuje kluczowe cechy spawania laserowego oraz podstawy kwalifikacji i bezpieczeństwa. Szczegóły zależą od rodzaju lasera i stanowiska.
| Element | Zakres w spawaniu laserowym (52) | Szczegóły | Uwaga praktyczna |
|---|---|---|---|
| Kod procesu ISO 4063 | 52 (521 ciało stałe, 522 gazowy) | Wiązka lasera, duża gęstość energii | Oznaczenie na WPS i certyfikacie |
| Materiały | Stal, nierdzewna, aluminium | Także metale trudne i elementy drobne | Parametry dobiera się do materiału |
| Cechy procesu | Mała strefa wpływu ciepła, szybkość | Wąska, głęboka spoina, małe odkształcenia | Zwykle zmechanizowany lub automat |
| Kwalifikacja operatorów | PN-EN ISO 14732 | Nastawiacze i operatorzy automatów | Certyfikacja wg wymagań TÜV |
| Bezpieczeństwo | Klasy laserów wg PN-EN 60825 | Strefy, osłony, promieniowanie | Maszyny wg PN-EN ISO 11553 |
Zestawienie pokazuje dwoistość spawania laserowego: to zarazem najbardziej zaawansowana technika łączenia i proces o poważnych wymaganiach bezpieczeństwa. Obu obszarów, kwalifikacji i zabezpieczeń, nie da się pominąć.
Przebieg szkolenia i certyfikacji
Szkolenie i certyfikacja operatorów laserowych łączą część teoretyczną z praktyką na stanowisku, zakończoną egzaminem prowadzonym według wymagań uznanej jednostki (TÜV). Zakres dobiera się do rodzaju lasera i stanowiska u klienta:
- część teoretyczna, zasada spawania laserowego, rodzaje laserów, dobór i nastawianie parametrów, kryteria jakości spoin oraz bezpieczeństwo laserowe i klasy urządzeń;
- część praktyczna, przygotowanie, nastawienie i nadzór procesu na stanowisku laserowym, ocena jakości spoin oraz praca zgodna z zabezpieczeniami stanowiska.
Efektem jest certyfikat operatora spawania laserowego według PN-EN ISO 14732 i wymagań TÜV. Kwalifikacje wymagają okresowego potwierdzania ważności.
BHP: promieniowanie laserowe i klasy
Największym zagrożeniem spawania laserowego jest promieniowanie laserowe, na tyle intensywne, że wiązka lub jej odbicie mogą trwale uszkodzić wzrok i spowodować oparzenia skóry, nawet z dużej odległości. Lasery klasyfikuje się według stopnia zagrożenia zgodnie z PN-EN 60825 (klasy od 1 do 4); urządzenia spawalnicze to zwykle najgroźniejsza klasa 4. Ekspozycję na promieniowanie optyczne regulują przepisy bhp, rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 27 maja 2010 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z ekspozycją na promieniowanie optyczne (Dz.U. 2010 nr 100 poz. 643, ze zmianami). Do tego dochodzą dymy i opary powstającego metalu oraz zagrożenia elektryczne. Konieczne są osłony strefy laserowej, blokady, oznakowanie, właściwa ochrona oczu oraz wentylacja. Certyfikat operatora nie zastępuje szkolenia bhp, te obszary się uzupełniają.
Bezpieczeństwo spawalni laserowej
Bezpieczna spawalnia laserowa to nie tylko sprawny laser, ale całe zabezpieczone stanowisko. Ze względu na klasę 4 promieniowania wymaga ono wydzielonej i osłoniętej strefy, przez którą wiązka ani jej odbicia nie wydostają się na zewnątrz, blokad uniemożliwiających pracę przy otwartej osłonie, wyłączników awaryjnych, sygnalizacji i oznakowania stref laserowych oraz ochrony oczu dobranej do długości fali. Zabezpieczenia opierają się na normach bezpieczeństwa maszyn laserowych (PN-EN ISO 11553) i klasyfikacji laserów (PN-EN 60825). Zajmujemy się oceną i zabezpieczaniem spawalni laserowych, tak by stanowisko było zgodne z wymaganiami, ten obszar rozwijamy szerzej w usłudze odbioru spawalni.
Ryzyko braku kwalifikacji i zabezpieczeń
Zaniedbania przy spawaniu laserowym kosztują na trzech poziomach. Zdrowotnie, niezabezpieczona wiązka klasy 4 grozi trwałym uszkodzeniem wzroku i poważnymi oparzeniami, a skutki bywają nieodwracalne. Technicznie i biznesowo, bez certyfikowanych operatorów proces jest niestabilny, a brak wymaganych kwalifikacji zamyka drogę do kontraktów w motoryzacji, lotnictwie i technice medycznej. Prawnie, praca na stanowisku laserowym bez wymaganych zabezpieczeń i oceny ekspozycji narusza przepisy bhp o promieniowaniu optycznym i bezpieczeństwie maszyn. Kwalifikacje i zabezpieczenia trzeba traktować łącznie.
Co zyskuje firma
Certyfikowani operatorzy laserowi i zabezpieczona spawalnia to stabilny, powtarzalny proces o najwyższej jakości, ochrona wzroku i zdrowia pracowników przed promieniowaniem klasy 4 oraz dostęp do wymagających kontraktów w motoryzacji, lotnictwie i technice medycznej. Certyfikacja i zabezpieczenia wpisują się w system zarządzania bhp zgodny z ISO 45001:2018, w którym kompetencje pracowników i nadzór nad procesami to punkty 7.2 i 8.1. Jako jedna z nielicznych jednostek w Polsce certyfikujemy spawaczy i operatorów laserowych według wymagań TÜV oraz zabezpieczamy spawalnie laserowe, w powiązaniu z odbiorem spawalni i pozostałymi metodami spawania. Skontaktuj się z nami i wejdź w spawanie laserowe z potwierdzonymi kwalifikacjami i bezpiecznym stanowiskiem.