6 min czytania
Każdy pracodawca ma prawny obowiązek wyznaczyć w firmie pracowników do udzielania pierwszej pomocy, i przeszkolić ich do tego zadania. To nie to samo co ogólne szkolenie „dla chętnych": osoba wyznaczona pełni w firmie konkretną, formalną rolę, na której spoczywa odpowiedzialność za reagowanie w razie wypadku, obsługę apteczki i AED oraz uruchomienie łańcucha ratunkowego. Zaniedbanie tego obowiązku to nie tylko niezgodność wychwytywana przez inspektora, ale realne ryzyko, że w krytycznym momencie zabraknie kogoś przygotowanego. Poniżej wyjaśniamy, kogo i ilu należy wyznaczyć, jak to zrobić formalnie, czego uczy szkolenie i jakie zadania spoczywają na osobie wyznaczonej.
Czym jest szkolenie dla osób wyznaczonych
Szkolenie dla osób wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy to przygotowanie pracowników, którym pracodawca formalnie powierzył tę funkcję, do rzetelnego jej pełnienia. Obejmuje ono nie tylko praktyczne umiejętności ratownicze, resuscytację, obsługę AED, postępowanie w stanach nagłych, ale też świadomość roli: co należy do zadań osoby wyznaczonej, jak współpracować ze służbami zewnętrznymi i jak dbać o wyposażenie ratownicze. W odróżnieniu od ogólnego szkolenia dla załogi, tu chodzi o przygotowanie konkretnych osób do pełnienia stałej funkcji w systemie bezpieczeństwa firmy. To one mają być pierwszym, pewnym punktem odniesienia, gdy dojdzie do wypadku, dlatego ich szkolenie musi być rzetelne i regularnie odświeżane.
Obowiązek wyznaczenia pracowników
Obowiązek wyznaczenia pracowników do udzielania pierwszej pomocy wynika wprost z art. 209(1) Kodeksu pracy. Pracodawca ma obowiązek wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji, a także zapewnić im niezbędne środki i przeszkolenie. To obowiązek bezwarunkowy, dotyczy każdego zakładu, niezależnie od wielkości i branży, także biura. Co istotne, wyznaczenie musi być realne i udokumentowane, a nie pozorne. Nie wystarczy „założyć”, że ktoś się tym zajmie, konkretne osoby powinny wiedzieć, że pełnią tę funkcję, być do niej przeszkolone i wyposażone. Inspektor PIP podczas kontroli sprawdza właśnie to: czy pracownicy zostali wyznaczeni, czy są przeszkoleni i czy firma dysponuje odpowiednim wyposażeniem. Brak formalnego wyznaczenia lub przeszkolenia jest jedną z częstszych niezgodności w tym obszarze.
Kto powinien zostać wyznaczony
Przepisy nie wskazują konkretnych stanowisk, wyznaczenie zależy od pracodawcy, ale powinno być przemyślane. Dobrze, gdy osoby wyznaczone są rozmieszczone tak, by na każdej zmianie i w każdej lokalizacji czy budynku była dostępna przynajmniej jedna z nich. Warto wybierać pracowników obecnych w pracy regularnie, opanowanych i gotowych podjąć się tej roli, bo pierwsza pomoc wymaga działania pod presją.
Nie należy przy tym wyznaczać osób „na papierze”, które nigdy nie przejdą szkolenia albo rzadko bywają w firmie. Funkcja ma być realna: osoba wyznaczona musi znać swoje zadania, umieć je wykonać i wiedzieć, gdzie znajduje się wyposażenie ratownicze. Dobór właściwych osób jest więc równie ważny jak samo szkolenie, źle dobrany „ratownik na papierze” nie zapewni bezpieczeństwa, a jedynie formalnie zamknie obowiązek.
Ilu pracowników wyznaczyć
Przepisy nie podają sztywnej liczby, ma być ona dostosowana do rodzaju i poziomu zagrożeń oraz do organizacji pracy. W praktyce trzeba uwzględnić kilka czynników: liczbę zmian, rozproszenie stanowisk i lokalizacji, wielkość załogi oraz charakter zagrożeń. W zakładzie produkcyjnym o podwyższonym ryzyku wyznaczonych powinno być więcej niż w małym biurze.
Kluczowa zasada brzmi: w każdym miejscu i czasie pracy powinna być dostępna osoba zdolna udzielić pierwszej pomocy. Oznacza to, że przy pracy zmianowej lub w wielu lokalizacjach jedna czy dwie wyznaczone osoby to za mało, trzeba zapewnić ciągłość. Warto też uwzględnić nieobecności i urlopy, wyznaczając odpowiedni zapas, by nieobecność jednej osoby nie pozostawiała luki. Szkolenie pomaga pracodawcy właściwie oszacować tę liczbę na podstawie realnej oceny zagrożeń.
Zadania osoby wyznaczonej: przegląd
Rola osoby wyznaczonej to coś więcej niż samo udzielanie pierwszej pomocy. Poniższe zestawienie pokazuje pełny zakres jej zadań, dokładny kształt zależy od specyfiki firmy.
| Zadanie | Na czym polega | Kiedy | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| Udzielanie pierwszej pomocy | Resuscytacja, opatrunki, reakcja na stany nagłe | W razie wypadku lub zdarzenia | Ratowanie życia do przyjazdu służb |
| Obsługa apteczki i AED | Użycie i utrzymanie wyposażenia | Bieżąco i w razie zdarzenia | Sprawny sprzęt gotowy do działania |
| Wezwanie służb | Kontakt z pogotowiem i przekazanie informacji | Natychmiast po zdarzeniu | Uruchomienie łańcucha ratunkowego |
| Nadzór nad wyposażeniem | Kontrola kompletności apteczek | Okresowo | Brak braków w krytycznym momencie |
| Znajomość procedur | Postępowanie zgodne z instrukcją firmy | Stale | Sprawna, przećwiczona reakcja |
Zestawienie pokazuje, że osoba wyznaczona jest realnym ogniwem systemu bezpieczeństwa, a nie tylko „posiadaczem zaświadczenia”. Szkolenie przygotowuje ją do wszystkich tych zadań, tak by w razie zdarzenia wiedziała nie tylko jak ratować, ale i jak zorganizować pomoc.
Formalne wyznaczenie i dokumentacja
Samo przeszkolenie pracownika nie zamyka obowiązku, konieczne jest formalne wyznaczenie i jego udokumentowanie. To ono nadaje funkcji realny charakter i stanowi dowód spełnienia obowiązku z art. 209(1) Kodeksu pracy. Prawidłowe podejście obejmuje dwa kluczowe elementy:
- pisemne wyznaczenie konkretnych pracowników do udzielania pierwszej pomocy, z którym zostają oni zapoznani i które trafia do dokumentacji;
- zaświadczenia o ukończonym szkoleniu oraz informacja o osobach wyznaczonych dostępna dla załogi (np. w instrukcji bhp lub na tablicy informacyjnej).
Dokumentacja nie jest tu biurokracją dla samej siebie, w razie kontroli lub po wypadku to ona pokazuje, że firma dopełniła obowiązku i przygotowała ludzi do reagowania. Warto też, by informacja o tym, kto jest osobą wyznaczoną i gdzie znajduje się wyposażenie ratownicze, była znana całej załodze, bo w sytuacji nagłej każdy powinien wiedzieć, do kogo się zwrócić.
Najczęstsze błędy pracodawców
Najczęstszy błąd to wyznaczenie osób „na papierze”, bez realnego przeszkolenia albo takich, które rzadko bywają w firmie. Kolejne to brak formalnego, pisemnego wyznaczenia, zbyt mała liczba osób w stosunku do zmian i lokalizacji, brak odświeżania umiejętności, niekompletne lub przeterminowane apteczki oraz nieinformowanie załogi o tym, kto jest osobą wyznaczoną. Osobną pułapką jest potraktowanie obowiązku jednorazowo, wyznaczono, przeszkolono i „sprawa zamknięta”, podczas gdy funkcja wymaga stałego utrzymywania: odświeżania szkoleń, aktualizacji przy zmianach kadrowych i dbania o wyposażenie.
Wyposażenie: apteczki, AED, oznaczenie
Osoba wyznaczona musi mieć czym pracować. Pracodawca zapewnia apteczki dostosowane do rodzaju i wielkości zakładu, ich odpowiednie rozmieszczenie i oznaczenie oraz, coraz częściej, dostęp do AED. Punkty pierwszej pomocy i apteczki powinny być wyraźnie oznakowane, łatwo dostępne i regularnie kontrolowane pod kątem kompletności oraz terminów ważności. Za bieżący nadzór nad wyposażeniem często odpowiada właśnie osoba wyznaczona. Szkolenie obejmuje więc nie tylko użycie sprzętu, ale i zasady jego utrzymania, bo najlepiej przeszkolony ratownik niewiele zdziała z niekompletną apteczką lub rozładowanym AED.
Podstawa prawna
Podstawą obowiązku jest art. 209(1) Kodeksu pracy, nakładający na pracodawcę obowiązek wyznaczenia pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz zapewnienia im środków i przeszkolenia, z uwzględnieniem rodzaju i poziomu zagrożeń. Uzupełniają go przepisy rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp (t.j. Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 ze zm.) dotyczące apteczek i punktów pierwszej pomocy. Szerszy kontekst tworzy ustawa z 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, a powszechny obowiązek udzielenia pomocy chroni art. 162 Kodeksu karnego. Wyznaczenie i przeszkolenie osób to element gotowości firmy na sytuacje awaryjne, wymaganej także przez ISO 45001:2018 (pkt 8.2).
Co zyskuje firma
Prawidłowo wyznaczone i przeszkolone osoby do udzielania pierwszej pomocy to spełnienie obowiązku z art. 209(1) Kodeksu pracy, gotowość na wypadek na każdej zmianie i w każdej lokalizacji oraz dowód należytej staranności podczas kontroli PIP. To także realny, przemyślany element systemu bezpieczeństwa, a nie tylko formalny wpis. Pomagamy dobrać i przeszkolić osoby wyznaczone, oszacować ich liczbę na podstawie oceny zagrożeń, przygotować dokumentację wyznaczenia oraz zadbać o wyposażenie i cykl odświeżania szkoleń, dla firm od małych zakładów po międzynarodowe korporacje. Skontaktuj się z nami i sprawdź, jak zbudować w firmie realny, a nie papierowy system pierwszej pomocy.