Bez szkolenia nie wolno używać pianki, kleju ani lakieru PUR

Od 24 sierpnia 2023 r. przemysłowe i profesjonalne stosowanie diizocyjanianów jest dozwolone tylko po ukończeniu szkolenia. Wymóg wynika z pozycji 74 załącznika XVII REACH, wprowadzonej rozporządzeniem Komisji (UE) 2020/1149.

Tych, w których łączne stężenie diizocyjanianów wynosi 0,1% wagowo lub więcej, informację znajdziesz w karcie charakterystyki i na etykiecie. Dotyczy to typowo pianek, klejów, lakierów dwuskładnikowych i uszczelniaczy PUR.

Poziom podstawowy obejmuje wszystkich stosujących diizocyjaniany, średnio zaawansowany, zastosowania o większym narażeniu, a zaawansowany, czynności najbardziej narażające, jak natrysk czy praca w wysokiej temperaturze. Poziom dobiera się do technologii.

Szkolenie zachowuje ważność przez pięć lat i musi być udokumentowane. To pracodawca wykazuje spełnienie warunku, dlatego terminy najlepiej pilnować w matrycy kompetencji i planować odświeżenia z wyprzedzeniem.

To naruszenie ograniczenia REACH, czyli w praktyce brak prawa do używania produktu, z ryzykiem sankcji i zakwestionowania prac. Dochodzi do tego realne ryzyko trwałego uczulenia i astmy zawodowej u pracowników oraz przestój produkcji.

Szkolenie z substancji niebezpiecznych jest ogólne i obejmuje całą chemię w zakładzie. Diizocyjanianowe to wąski, obowiązkowy wymóg REACH dla jednej grupy substancji, z trzema poziomami i pięcioletnią ważnością. Firmy stosujące PUR potrzebują obu.

To grupa reaktywnych związków chemicznych będących budulcem poliuretanów. Spotyka się je w piankach montażowych i izolacyjnych, klejach, lakierach i farbach dwuskładnikowych, uszczelniaczach oraz elastomerach, czyli w codziennej pracy firm budowlanych, meblarskich, motoryzacyjnych i produkcyjnych. Diizocyjaniany silnie uczulają drogi oddechowe i skórę, a raz nabyte uczulenie jest trwałe. Dlatego ich stosowanie objęto szczególnym obowiązkiem szkolenia wynikającym z rozporządzenia REACH.

Obowiązek wynika z prawa unijnego i przepisów krajowych, poniżej najważniejsze:

1. ograniczenie REACH: pozycja 74 załącznika XVII do rozporządzenia REACH (WE) nr 1907/2006, wprowadzona rozporządzeniem Komisji (UE) 2020/1149 z 3 sierpnia 2020 r.;
2. termin: od 24 sierpnia 2023 r. przemysłowe i profesjonalne stosowanie diizocyjanianów jest dozwolone tylko po ukończeniu szkolenia z bezpiecznego stosowania;
3. próg stężenia: obowiązek dotyczy produktów, w których łączne stężenie diizocyjanianów wynosi 0,1% wagowo lub więcej;
4. zakres podmiotowy: szkolenie muszą ukończyć zarówno pracownicy stosujący diizocyjaniany, jak i osoby nadzorujące te prace;
5. ważność: szkolenie należy powtarzać co najmniej raz na pięć lat, a jego ukończenie udokumentować;
6. obowiązki pracodawcy: art. 221 i art. 237(3) Kodeksu pracy, ochrona przy substancjach chemicznych oraz szkolenie przed dopuszczeniem do pracy;
7. system zarządzania: ISO 45001:2018, w której kompetencje pracowników to punkt 7.2.

Decyduje zawartość diizocyjanianów: obowiązek dotyczy produktów, w których ich łączne stężenie wynosi 0,1% wagowo lub więcej. Informację znajdziesz w karcie charakterystyki i na etykiecie, producenci często umieszczają tam wprost zdanie o obowiązku ukończenia szkolenia od 24 sierpnia 2023 r. Dlatego pierwszym krokiem jest zawsze sprawdzenie kart charakterystyki stosowanych pianek, klejów, lakierów i uszczelniaczy PUR.

Wszystkich, którzy przemysłowo lub profesjonalnie stosują diizocyjaniany powyżej progu, monterów pianek i klejów PUR, lakierników pracujących z produktami dwuskładnikowymi, pracowników produkcji tworzyw, oraz osoby nadzorujące te prace, czyli brygadzistów i kierowników. Nie ma znaczenia, czy praca z diizocyjanianami jest stała, czy okazjonalna; liczy się sam fakt ich stosowania w stężeniu objętym ograniczeniem.

Szkolenie zachowuje ważność przez pięć lat, po tym czasie trzeba je powtórzyć. Równie ważne jest udokumentowanie ukończenia, ponieważ to pracodawca musi wykazać, że warunek stosowania został spełniony. Terminy ważności najlepiej pilnować w ramach ogólnej matrycy szkoleń i kompetencji, obok szkoleń bhp i innych uprawnień, aby zaplanować odświeżenie z wyprzedzeniem i nie stracić prawa do stosowania produktu.

Działają uczulająco na drogi oddechowe i skórę: mogą wywołać astmę zawodową, alergiczne zapalenie skóry oraz trwałe reakcje uczuleniowe. Osoba uczulona reaguje już na śladowe ilości substancji, co często oznacza konieczność odsunięcia od dotychczasowej pracy. Główne drogi narażenia to wdychanie oparów i aerozoli oraz kontakt ze skórą. Szkolenie uczy je ograniczać przez wentylację, hermetyzację procesu i właściwe środki ochrony indywidualnej.

Skutki są poważniejsze niż przy typowym uchybieniu bhp. Prawnie, stosowanie bez szkolenia narusza ograniczenie z załącznika XVII REACH, czyli w praktyce oznacza brak prawa do używania produktu, z ryzykiem sankcji i zakwestionowania prac przez inspektora. Zdrowotnie, to realne ryzyko trwałego uczulenia i astmy zawodowej. Operacyjnie, zakwestionowanie prawa do stosowania kluczowego materiału może zatrzymać produkcję lub budowę.

Zwykłe szkolenie bhp jest wymogiem Kodeksu pracy i dotyczy ogólnych zasad bezpieczeństwa. Szkolenie z diizocyjanianów to odrębny, prawny warunek stosowania konkretnej grupy substancji, wynikający wprost z rozporządzenia REACH. Bez niego nie wolno używać produktów zawierających diizocyjaniany powyżej progu, niezależnie od tego, że pracownik ma aktualne szkolenie okresowe bhp. To dwa różne, uzupełniające się obowiązki.

Zaczynamy od przeglądu stosowanych produktów PUR i ich kart charakterystyki, aby ustalić, które są objęte obowiązkiem i jaki poziom szkolenia jest potrzebny na poszczególnych stanowiskach. Następnie prowadzimy szkolenie dopasowane do rzeczywistych czynności i wydajemy dokumentację ukończenia. Na koniec pomagamy wpiąć terminy ważności w matrycę kompetencji, by odświeżenia były planowane z wyprzedzeniem, a zgodność utrzymywana na bieżąco.

Zgodność z ograniczeniem REACH i zachowane prawo do dalszego stosowania produktów zawierających diizocyjaniany, a przede wszystkim ochronę pracowników przed trwałym uczuleniem i astmą zawodową. To mniej ryzyka przestoju z powodu zakwestionowanych materiałów oraz element systemu zarządzania bhp zgodnego z ISO 45001:2018. Zamiast ryzykować utratę prawa do używania pianki, kleju czy lakieru, firma działa zgodnie z prawem i chroni zdrowie zespołu.