Koniec wojny o klimatyzację, decyzja z pomiaru

Nie ma sztywnej temperatury maksymalnej dla ogółu pracowników. Przepisy wyznaczają minimum (14 °C oraz 18 °C przy pracy lekkiej i biurowej), a górną granicę w środowisku gorącym opisuje wskaźnik WBGT zależny od ciężkości pracy. Powyżej 28 °C w pomieszczeniu obowiązkowe są napoje. To jednak minimum bezpieczeństwa, a nie gwarancja komfortu. Od 11 stycznia 2027 r. dochodzi też górny limit 35 °C w pomieszczeniach, o ile nie wykluczają tego względy technologiczne (rozporządzenie z 9 lipca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 927), ale to nadal granica bezpieczeństwa, nie komfortu.

Bo odczucie zależy od sześciu czynników, nie od samej temperatury: dochodzi promieniowanie (zimne okno, ciepła maszyna), przeciąg od nawiewnika, wilgotność oraz ciężkość pracy i ubiór. Osoba przy oknie i w głębi sali bywa w różnych warunkach, dlatego mierzymy w strefach pracy, a nie w jednym punkcie.

To wskaźniki komfortu z normy PN-EN ISO 7730. PMV to przewidywana średnia ocena odczuć na skali od −3 (zimno) do +3 (gorąco), a PPD to odsetek osób niezadowolonych. Komfort przyjmuje się dla PMV od −0,5 do +0,5, czyli PPD poniżej 10%.

Nie, nawet w warunkach optymalnych około 5% osób pozostaje niezadowolonych, bo odczucia są indywidualne. Celem jest utrzymanie parametrów w przedziale komfortu, a nie jednomyślność. Opinia pozwala rzeczowo odpowiedzieć na skargi, odnosząc się do normy.

Temperaturę powietrza i promieniowania, wilgotność, prędkość powietrza oraz, na podstawie tabel, wydatek energetyczny pracy i izolacyjność odzieży. Pomiary wykonujemy atestowanymi przyrządami wg PN-EN ISO 7726, a na ich podstawie liczymy PMV i PPD oraz wskazujemy źródło dyskomfortu.

Komfort cieplny dotyczy środowiska umiarkowanego (biura, sklepy) i opisują go PMV oraz PPD. Wydatek energetyczny i WBGT dotyczą głównie środowiska gorącego i ciężkości pracy, decydują o dopuszczalnej temperaturze, posiłkach i zatrudnianiu grup chronionych. To analizy uzupełniające się; w razie potrzeby wykonujemy obie.

Komfort cieplny to stan, w którym pracownik nie odczuwa ani za zimna, ani za ciepła, a organizm utrzymuje równowagę cieplną bez wysiłku. Nie zależy on od samej temperatury powietrza, lecz od sześciu czynników: temperatury powietrza i promieniowania, wilgotności, prędkości powietrza oraz ciepła własnego pracy (metabolizm) i izolacyjności odzieży. Dlatego przy tym samym wskazaniu termometru dwie osoby mogą odczuwać zupełnie co innego, a ocena komfortu wymaga pomiaru wielu parametrów naraz.

Komfort i mikroklimat regulują akty prawne oraz normy, poniżej najważniejsze:

1. Kodeks pracy: obowiązek ochrony zdrowia i życia pracowników (art. 207) oraz oceny ryzyka zawodowego, w tym czynników mikroklimatu (art. 226);
2. ogólne przepisy bhp: § 30 rozporządzenia z 26 września 1997 r. (t.j. Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650), temperatura nie niższa niż 14 °C, a przy pracy lekkiej i biurowej niż 18 °C;
3. obciążenie termiczne: rozporządzenie z 12 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1286), wskaźnik WBGT dla środowiska gorącego oraz wskaźniki dla środowiska zimnego jako najwyższe dopuszczalne natężenia;
4. napoje profilaktyczne: rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. (Dz.U. 1996 nr 60 poz. 279, t.j. Dz.U. 2019 poz. 1160), napoje przy temperaturze powyżej 28 °C w pomieszczeniu i 25 °C na otwartej przestrzeni;
5. monitory ekranowe: rozporządzenie z 1 grudnia 1998 r. (znowelizowane Dz.U. 2023 poz. 2367), wymagania dotyczące wilgotności i ograniczenia nasłonecznienia stanowiska;
6. normy komfortu i pomiaru: PN-EN ISO 7730 (wskaźniki PMV i PPD dla środowiska umiarkowanego) oraz PN-EN ISO 7726 (przyrządy pomiarowe mikroklimatu);
7. normy pomocnicze i systemy: PN-EN ISO 8996 (metabolizm) i PN-EN ISO 9920 (izolacyjność odzieży) oraz ISO 45001:2018, w której ocena ryzyka to punkt 6.1.2.

Mierzy się sześć czynników: temperaturę powietrza, temperaturę promieniowania (termometr kulisty), wilgotność względną, prędkość powietrza oraz, na podstawie tabel, wydatek energetyczny pracy (met) i izolacyjność odzieży (clo). Pomiary wykonuje się atestowanymi przyrządami zgodnie z PN-EN ISO 7726, w reprezentatywnych strefach i warunkach. Na tej podstawie oblicza się PMV i PPD oraz wskazuje, który czynnik odpowiada za dyskomfort, często okazuje się nim przeciąg lub zimne przeszklenia, a nie sama temperatura.

Przede wszystkim przy powtarzających się skargach i konfliktach o klimatyzację, przy odbiorze lub modernizacji wentylacji i klimatyzacji, w sporze z wykonawcą instalacji, a także gdy dolegliwości zaczynają przekładać się na nieobecność. Opinia bywa też potrzebna przy kontroli PIP lub sanepidu, przy roszczeniach pracowników oraz w rozmowach ze związkami zawodowymi. Jej rolą jest zastąpienie subiektywnych odczuć obiektywnym pomiarem odniesionym do normy.

Opinię powinien przygotować specjalista dysponujący atestowanymi przyrządami oraz znajomością normy PN-EN ISO 7730 i metodyki pomiaru mikroklimatu. Kluczowa jest nie tylko sama liczba, ale trafna interpretacja, rozpoznanie źródła dyskomfortu i przełożenie go na wykonalne zalecenia. W sytuacjach spornych liczy się opinia, która obroni się merytorycznie przed inspekcją, sądem lub wykonawcą instalacji.

Zaczynamy od wywiadu i oględzin: poznajemy skargi, układ pomieszczeń, instalacje i rodzaj pracy. Następnie wykonujemy pomiary parametrów mikroklimatu w reprezentatywnych strefach, obliczamy PMV i PPD oraz identyfikujemy czynniki psujące komfort. Na koniec przekazujemy opinię z wynikami i konkretnymi zaleceniami, od korekty nawiewu czy zacienienia okien po zmiany w instalacji. Czas zależy od wielkości i złożoności obiektu, zwykle od jednego dnia pomiarowego do kilku dni dla dużych powierzchni.

Komfort cieplny dotyczy środowiska umiarkowanego (biura, sklepy, placówki) i opisują go wskaźniki PMV i PPD. Pomiar wydatku energetycznego i ocena WBGT dotyczą przede wszystkim środowiska gorącego i ciężkości pracy, decydują o dopuszczalnej temperaturze, posiłkach i zatrudnianiu grup chronionych. To uzupełniające się analizy: pierwsza odpowiada na pytanie „czy jest komfortowo”, druga, „czy jest bezpiecznie i zgodnie z limitami”. W razie potrzeby wykonujemy obie.

Koniec sporów o temperaturę i decyzje oparte na pomiarze zamiast na emocjach, niższą nieobecność i wyższą wydajność, oszczędność energii oraz uniknięcie chybionych inwestycji podejmowanych pod presją skarg. Opinia jest też dowodem należytej staranności wobec pracowników i inspekcji oraz elementem systemu zarządzania bhp zgodnego z ISO 45001:2018. Zamiast reagować na to, kto głośniej protestuje, firma podejmuje decyzje na podstawie danych.