Sprzęt ratowniczy też jest urządzeniem transportu bliskiego

Co do zasady tak. Obsługa urządzeń transportu bliskiego objętych dozorem wymaga zaświadczenia kwalifikacyjnego wydanego przez UDT, a sprzęt podlega badaniom i nadzorowi. Uprawnienia idą w parze z wyszkoleniem pożarniczym.

Podnośniki hydrauliczne, drabiny mechaniczne, żurawie, dźwigniki i wciągarki, do ratownictwa wysokościowego, ewakuacji, gaszenia z góry oraz działań przy wypadkach i katastrofach. Konstrukcyjnie to urządzenia transportu bliskiego.

Ratownik działa pod presją czasu, w nocy, w dymie, na nieznanym podłożu i przy poszkodowanych. Sprzęt trzeba rozstawić szybko, ale bezpiecznie i ze stabilizacją, dlatego liczy się biegłość i chłodna ocena warunków.

Zależnie od rodzaju urządzenia, wg załącznika do rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 1008, dla sprzętu do pracy na wysokości okresy bywają krótsze. Terminy warto pilnować w ewidencji kompetencji jednostki.

Strażacy PSP i druhowie OSP obsługujący lub przygotowywani do obsługi urządzeń transportu bliskiego, a także dowódcy odpowiedzialni za organizację działań z użyciem tego sprzętu.

W wymiarze ludzkim, zagrożenie dla ratownika i poszkodowanego, bo stawką jest życie. Prawnie, naruszenie zasad dozoru technicznego. Operacyjnie, awaria lub wypadek przerywa pomoc i wyłącza sprzęt oraz ludzi z działań.

W działaniach ratowniczo-gaśniczych i podczas ćwiczeń straż używa samochodowych podnośników hydraulicznych (ratownictwo wysokościowe, gaszenie), drabin mechanicznych (dostęp na wysokość, ewakuacja) oraz żurawi, dźwigników i wciągarek (wypadki komunikacyjne, katastrofy budowlane, stabilizacja konstrukcji). Choć pełnią rolę sprzętu ratowniczego, konstrukcyjnie są to urządzenia transportu bliskiego podlegające zasadom dozoru technicznego, a ich sprawność i obsługa decydują o skuteczności akcji.

Obszar regulują ustawa o dozorze technicznym i przepisy pożarnicze, poniżej najważniejsze:

1. obowiązek kwalifikacji: ustawa z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym, obsługa urządzeń objętych dozorem wymaga zaświadczenia kwalifikacyjnego;
2. kwalifikacje i ważność: rozporządzenie z 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008), zaświadczenia i okresy ich ważności według kategorii urządzenia;
3. warunki techniczne i resurs: rozporządzenie z 30 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2176), eksploatacja urządzeń i ocena resursu;
4. praca na wysokości: ogólne przepisy bhp: zasady bezpiecznej pracy na wysokości przy podnośnikach i drabinach;
5. organizacja ratownictwa: przepisy o Państwowej Straży Pożarnej i ochronie przeciwpożarowej regulujące działania i wyszkolenie;
6. bezpieczeństwo ratowników: zasady bhp służby dotyczące ochrony zdrowia i życia strażaków w działaniach;
7. system zarządzania: ISO 45001:2018, w której kompetencje i nadzór operacyjny to punkty 7.2 i 8.1.

Okres ważności zależy od rodzaju urządzenia i wynika z załącznika do rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 1008. Dla urządzeń o podwyższonym ryzyku, jak podnośniki i drabiny do pracy na wysokości, okresy bywają krótsze, dla innych dłuższe. Po upływie ważności zaświadczenie można przedłużyć na wniosek przy odpowiednim stażu. Jednostka powinna pilnować terminów w ewidencji kompetencji z wyprzedzającymi alertami.

Bo wywrócenie podnośnika lub drabiny wskutek złej stabilizacji należy do najgroźniejszych zdarzeń, a w akcji dochodzi do niego przy pośpiesznym rozstawieniu na niesprawdzonym podłożu. Prawidłowe podparcie i ocena gruntu, mimo presji czasu, decydują o bezpieczeństwie ratownika pracującego na wysokości. Szkolenie uczy zachować tę dyscyplinę nawet w napięciu akcji, bo wypadek ratownika odbiera możliwość niesienia pomocy.

Strażacy Państwowej Straży Pożarnej oraz druhowie Ochotniczych Straży Pożarnych, którzy obsługują lub są przygotowywani do obsługi urządzeń transportu bliskiego, podnośników, drabin mechanicznych, żurawi i wciągarek. Warto, by uczestniczyli w nim także dowódcy odpowiedzialni za organizację działań z użyciem tego sprzętu. Szkolenie łączy wymagania kwalifikacyjne UDT ze specyfiką ratownictwa.

Wywrócenie podnośnika lub drabiny przy złej stabilizacji, upadek ratownika z wysokości, przygniecenie przy podnoszeniu ciężkich elementów oraz kontakt z liniami energetycznymi. Typowe błędy to pośpieszne rozstawienie bez pełnej stabilizacji, praca na niesprawdzonym podłożu, przekraczanie parametrów urządzenia oraz obsługa przez osobę niedostatecznie wyszkoloną w danym sprzęcie. Presja czasu w ratownictwie dodatkowo zwiększa ryzyko.

W wymiarze ludzkim, błąd przy podnośniku, drabinie czy żurawiu zagraża ratownikowi i osobie, której miał pomóc, a w akcji stawką jest życie. Prawnie, obsługa urządzenia dozorowego bez odpowiednich uprawnień i eksploatacja sprzętu bez wymaganych badań to naruszenia zasad dozoru technicznego. Operacyjnie, awaria lub wypadek przerywa pomoc oraz wyłącza sprzęt i ludzi z dalszych działań.

Tak. Szkolenie adresujemy zarówno do strażaków Państwowej Straży Pożarnej, jak i do druhów Ochotniczych Straży Pożarnych obsługujących urządzenia transportu bliskiego. Zakres dopasowujemy do sprzętu będącego na wyposażeniu jednostki oraz do realizowanych zadań. Uprawnienia i biegłość obsługi są równie ważne niezależnie od formacji, bo w akcji sprzęt musi zadziałać pewnie.

Urządzenia muszą być sprawne, przeglądane, konserwowane i poddawane badaniom dozorowym, a ratownicy, mieć aktualne, właściwe uprawnienia. Jednostka powinna prowadzić ewidencję pozwalającą szybko ustalić, kto i czym może dysponować, z wyprzedzającymi alertami o terminach. Dzięki temu gotowość sprzętu i uprawnień jest stała, a nie sprawdzana dopiero podczas akcji lub kontroli.

Większą skuteczność i bezpieczeństwo działań, zgodność z zasadami dozoru technicznego oraz pewność, że w chwili wezwania sprzęt zostanie użyty prawidłowo i szybko. To mniejsze ryzyko wypadków ratowników, lepsze wykorzystanie posiadanego sprzętu i wyższa gotowość operacyjna. Dbałość o kompetencje i sprawność urządzeń wpisuje się w zasady zarządzania bezpieczeństwem znane z normy ISO 45001:2018.