Zgodna eksploatacja i mniej biurokracji naraz

Tak, prace eksploatacyjne prowadzi się wyłącznie na podstawie instrukcji przygotowanej przez pracodawcę (rozporządzenie z 28 sierpnia 2019 r., t.j. Dz.U. 2021 poz. 1210). Obowiązek zależy od rodzaju urządzenia, nie od wielkości firmy.

Może wykonywać prace pomocnicze (porządkowe, transportowe, malarskie) ujęte w wykazie pracodawcy oraz, jako przyuczana, pracować pod nadzorem osoby uprawnionej. Prace eksploatacyjne wykonują osoby z kwalifikacjami.

Dla prac stwarzających szczególne zagrożenie (§ 27-28), wykonywanych zespołem co najmniej dwóch osób. Rutynowe prace ujęte w instrukcji można wykonywać bez polecenia pisemnego (§ 29).

Charakterystykę urządzenia, opis układów zabezpieczeń i sterowania, schematy, czynności uruchamiania, pracy i zatrzymania, procedury awaryjne, przeglądy oraz wymagania bhp i kwalifikacyjne (§ 4).

Dzięki wykazom prac pomocniczych (bez wymogu uprawnień) i prac bez polecenia pisemnego oraz zasadom przyuczania, mniej formalności i elastyczniejsza obsada, bez utraty bezpieczeństwa.

Naruszenie przepisów, które może zakwestionować PIP, oraz realne ryzyko porażenia, wybuchu czy pożaru. Odpowiedzialność pracodawcy przy urządzeniach energetycznych jest szczególnie poważna.

To dokument opracowany przez pracodawcę, zgodnie z którym prowadzi się wszystkie prace eksploatacyjne przy urządzeniu energetycznym: obsługę, konserwację, oględziny, przeglądy, naprawy i czynności łączeniowe. Tworzy się ją, bo wymaga tego wprost rozporządzenie o bhp przy urządzeniach energetycznych, bez niej nie wolno legalnie i bezpiecznie prowadzić eksploatacji. Dobrze napisana instrukcja jest też narzędziem organizacji pracy i ograniczania biurokracji.

Instrukcja wynika z przepisów o bhp przy urządzeniach energetycznych, najważniejsze poniżej:

1. podstawa i obowiązek: rozporządzenie Ministra Energii z 28 sierpnia 2019 r. (t.j. Dz.U. 2021 poz. 1210), prace eksploatacyjne prowadzi się na podstawie instrukcji eksploatacji przygotowanej przez pracodawcę;
2. zawartość instrukcji: § 4 rozporządzenia (charakterystyka urządzenia, układy automatyki i zabezpieczeń, schematy, czynności uruchamiania, pracy i zatrzymania, procedury awaryjne, przeglądy, wymogi bhp i ppoż., kwalifikacje);
3. kto wykonuje prace: § 6, osoby upoważnione z wymaganymi kwalifikacjami, a pod nadzorem także osoby przyuczane, organy nadzoru i serwis producenta;
4. prace pomocnicze: § 6, mogą je wykonywać osoby nieposiadające kwalifikacji (np. porządkowe, transportowe, malarskie), ujęte w wykazie pracodawcy;
5. polecenia: § 27-28, prace stwarzające szczególne zagrożenie wykonuje się na polecenie pisemne, zespołem co najmniej dwóch osób;
6. prace bez polecenia: § 29, ratujące życie i zdrowie, zabezpieczające mienie oraz prace eksploatacyjne określone w instrukcji przez pracodawcę;
7. kwalifikacje: świadectwa kwalifikacyjne w zakresie eksploatacji i dozoru (potocznie „uprawnienia SEP”).

Charakterystykę urządzenia, opis układów automatyki, pomiarów, sygnalizacji, zabezpieczeń i sterowania, zestaw rysunków i schematów, opis czynności przy uruchamianiu, pracy i zatrzymaniu, procedury awaryjne, wymagania dotyczące konserwacji i terminów przeglądów, wymogi bhp i ppoż., identyfikację zagrożeń, organizację prac, wymagane środki ochrony indywidualnej oraz wymagania kwalifikacyjne personelu.

Zasadniczo osoby upoważnione przez pracodawcę i posiadające wymagane kwalifikacje (świadectwa kwalifikacyjne). Pod nadzorem osoby uprawnionej prace mogą wykonywać także osoby przyuczane do zawodu, przedstawiciele organów nadzoru i specjaliści serwisu producenta.

Tak, i to ważna korzyść dobrze napisanej instrukcji. Prace pomocnicze (np. porządkowe, transportowe, malarskie, pielęgnacja zieleni) mogą wykonywać osoby nieposiadające kwalifikacji energetycznych, jeśli pracodawca ujmie je w wykazie. Dzięki temu nie każdy członek zespołu musi mieć świadectwo kwalifikacyjne, co obniża koszty obsady.

Polecenie pisemne jest wymagane dla prac stwarzających szczególne zagrożenie dla zdrowia lub życia (§ 27-28). Prace ratujące życie i zdrowie oraz zabezpieczające mienie prowadzi się bez polecenia, a rutynowe, powtarzalne prace eksploatacyjne można wykonywać bez polecenia pisemnego, jeśli pracodawca określi je w instrukcji (§ 29). To realne ograniczenie biurokracji.

Prace stwarzające szczególne zagrożenie wykonuje się zespołowo, co najmniej dwie osoby, dla zapewnienia asekuracji. Dla pozostałych prac to instrukcja i organizacja pracy określają, kiedy wystarczy jedna osoba, a kiedy wymagany jest zespół. Dobrze opisane zasady pozwalają racjonalnie planować obsadę.

Przez świadome wykorzystanie dopuszczonych ułatwień: wykaz prac pomocniczych dla osób bez uprawnień, wykaz prac wykonywanych bez polecenia pisemnego oraz zasady przyuczania na stanowisku. Źle napisana instrukcja robi odwrotnie, wymusza polecenie pisemne niemal na każdą czynność i angażuje osoby z pełnymi uprawnieniami tam, gdzie nie jest to potrzebne.

Instrukcję aktualizuje się po modernizacji lub zmianie warunków pracy urządzenia, po awarii ujawniającej lukę oraz przy zmianie przepisów. Powinna też porządkować terminy oględzin, przeglądów i konserwacji oraz wskazywać, kto i kiedy dopuszcza urządzenie do dalszej pracy.

Odpowiada pracodawca; przygotowuje ją zwykle osoba dozoru lub służba utrzymania ruchu we współpracy ze specjalistą bhp, często z udziałem eksperta zewnętrznego. Potrzebna jest wiedza o urządzeniu, przepisach energetycznych i wymaganiach kwalifikacyjnych oraz umiejętność opisania trybów pracy tak, by wykorzystać dopuszczone ułatwienia.