Zapanuj nad uprawnieniami SEP, zanim zrobi to wypadek

Od zmian z 2022 r. świadectwa E i D są ważne 5 lat od dnia wydania. Wymaga to cyklicznego odnawiania kwalifikacji i pilnowania terminów dla wszystkich uprawnionych pracowników, najlepiej w ewidencji z wyprzedzającymi alertami.

Świadectwo E dotyczy eksploatacji (obsługa, konserwacja, montaż, pomiary), a D, dozoru (kierowanie i nadzór). Grupy oznaczają rodzaj urządzeń: G1 elektryczne, G2 cieplne, G3 gazowe. Świadectwo musi odpowiadać rzeczywistym urządzeniom w zakładzie.

Kurs prowadzi do zdobycia jednego świadectwa przez konkretną osobę. My porządkujemy cały system w zakładzie: audyt urządzeń i kwalifikacji, dopasowanie świadectw i grup, pisemne wyznaczenie funkcji, instrukcje, wzory poleceń oraz ewidencję ważności. To różnica między przeszkoleniem pracownika a zgodnością całej organizacji prac.

To role zdefiniowane w rozporządzeniu z 2019 r.: poleceniodawca, koordynujący, dopuszczający i kierujący zespołem. Osoby je pełniące muszą być wyznaczone wyłącznie na piśmie. Brak takiego wyznaczenia to częsta i poważna niezgodność wychwytywana podczas kontroli.

Prawnie, mandaty, decyzje pokontrolne i odpowiedzialność (w tym karna) w razie wypadku. Operacyjnie, wstrzymanie prac i przestój. Najpoważniejszy jest jednak wymiar ludzki: praca bez właściwych uprawnień i organizacji to realne ryzyko porażenia, poparzenia czy wybuchu.

Najlepiej przez ewidencję z wyprzedzającymi alertami, powiązaną z ogólną matrycą szkoleń i kompetencji. Terminy świadectw SEP są wtedy pilnowane razem z uprawnieniami UDT, badaniami i szkoleniami bhp, a odnowienia planuje się z wyprzedzeniem, bez przestojów i egzaminów „na już”.

To uporządkowany zbiór kwalifikacji, ról i procedur, dzięki którym prace przy urządzeniach, instalacjach i sieciach energetycznych wykonują wyłącznie osoby uprawnione i we właściwie zorganizowany sposób. Składają się na niego trzy warstwy: świadectwa kwalifikacyjne pracowników (eksploatacja i dozór w grupach G1-G3), pisemnie wyznaczone funkcje w organizacji prac oraz dokumentacja, instrukcje eksploatacji, polecenia pisemne i ewidencja ważności. Dopiero razem tworzą one spójny, obronny system.

Obszar regulują ustawa, rozporządzenia i normy, poniżej najważniejsze:

1. obowiązek kwalifikacji: art. 54 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne, prace przy eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci mogą wykonywać wyłącznie osoby ze świadectwem kwalifikacyjnym;
2. zasady stwierdzania kwalifikacji: rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 1392), świadectwa E i D w grupach G1, G2 i G3, ważne 5 lat, wydawane przez komisje przy URE;
3. organizacja prac: rozporządzenie Ministra Energii z 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bhp przy urządzeniach energetycznych (Dz.U. 2019 poz. 1830, t.j. Dz.U. 2021 poz. 1210), polecenia pisemne, dopuszczenia i funkcje w organizacji prac;
4. dokumentacja i funkcje: to samo rozporządzenie, pisemne wyznaczenie poleceniodawcy, koordynującego, dopuszczającego i kierującego zespołem oraz przechowywanie polecenia pisemnego przez co najmniej 90 dni;
5. instrukcje i prace pod napięciem: instrukcje eksploatacji urządzeń oraz zasady wykonywania prac pod napięciem wynikające z rozporządzenia z 2019 r.;
6. obowiązki pracodawcy: art. 207 i art. 237(3) Kodeksu pracy, zapewnienie, że prace wykonują wyłącznie osoby o wymaganych kwalifikacjach i po szkoleniach bhp;
7. normy i systemy: PN-EN 50110 (eksploatacja urządzeń elektrycznych) oraz ISO 45001:2018, w której kompetencje pracowników to punkt 7.2.

Wyłącznie osoby posiadające ważne świadectwo kwalifikacyjne odpowiadające rodzajowi pracy (E lub D) i właściwej grupie urządzeń (G1, G2 lub G3), zgodnie z art. 54 Prawa energetycznego. Dodatkowo, w zależności od zagrożeń, prace organizuje się na podstawie polecenia pisemnego lub dopuszczenia, z udziałem pisemnie wyznaczonych funkcji. Powierzenie pracy osobie bez ważnych uprawnień to naruszenie prawa i bezpośrednie zagrożenie zdrowia.

To role w organizacji prac przy urządzeniach energetycznych, zdefiniowane w rozporządzeniu z 2019 r. Poleceniodawca zleca pracę i odpowiada za jej polecenie, koordynujący uzgadnia prace prowadzone przez różne zespoły, dopuszczający przygotowuje miejsce pracy i dopuszcza do niej, a kierujący zespołem nadzoruje wykonanie. Osoby pełniące te funkcje muszą być wyznaczone wyłącznie na piśmie, brak takiego wyznaczenia to częsta i poważna niezgodność.

Polecenie pisemne to dokument określający zakres, warunki i organizację pracy przy urządzeniach energetycznych tam, gdzie ze względu na zagrożenia jest ono wymagane. Zawiera m.in. wskazanie osób pełniących funkcje oraz środków bezpieczeństwa. Zgodnie z rozporządzeniem z 2019 r. pracodawca przechowuje polecenie pisemne przez czas nie krótszy niż 90 dni od dnia zakończenia pracy, to element dokumentacji sprawdzanej podczas kontroli.

Zaczynamy od audytu: ustalamy, jakie urządzenia występują, jakie kwalifikacje są wymagane, kto je posiada i gdzie są luki. Następnie porządkujemy świadectwa i grupy, przygotowujemy pisemne wyznaczenia funkcji, instrukcje eksploatacji i wzory poleceń pisemnych oraz wdrażamy ewidencję ważności. Na koniec szkolimy zespół i wpinamy całość w system zarządzania bhp. Łączymy wiedzę o przepisach energetycznych, bhp i realiach technicznych zakładu.

Zgodność z art. 54 Prawa energetycznego i przepisami bhp, brak przestojów z powodu wygasłych świadectw, jasny podział ról i kompletną dokumentację gotową na kontrolę, a przede wszystkim realne bezpieczeństwo prac przy urządzeniach energetycznych. To także element systemu zarządzania bhp zgodnego z ISO 45001:2018. Zamiast reagować po wypadku lub podczas kontroli, firma zarządza uprawnieniami w sposób planowy i przewidywalny.