Maszyna z kompletem dokumentów i znakiem CE

Tak. Budowa maszyny na własne potrzeby czyni pracodawcę producentem, musi przeprowadzić ocenę ryzyka i zgodności, sporządzić dokumentację techniczną, wystawić deklarację, nanieść CE i opracować instrukcję obsługi po polsku.

Gdy jest istotna: zmienia funkcje, zwiększa zagrożenia lub ingeruje w bezpieczeństwo maszyny. Tworzy wtedy w praktyce nową maszynę i wymaga ponownej oceny oraz nowej deklaracji, mimo wcześniejszego CE.

W języku kraju użytkowania, w Polsce po polsku. Musi realnie opisywać bezpieczne użytkowanie, konserwację i postępowanie w sytuacjach nietypowych, a nie być tłumaczeniem maszynowym.

Zastępuje dyrektywę 2006/42/WE i będzie stosowane bezpośrednio od 20 stycznia 2027 r. Porządkuje m.in. maszyny wysokiego ryzyka, istotne modyfikacje i dokumentację, dopuszczając np. instrukcje cyfrowe.

Nadzór rynku może zakwestionować maszynę, nakazać jej wycofanie lub wstrzymać użytkowanie, a PIP zakwestionować dopuszczenie do pracy. W razie wypadku brak zgodności obciąża firmę odpowiedzialną za maszynę.

Deklaracja to krótkie oświadczenie producenta o zgodności, będące podstawą CE. Dokumentacja techniczna to pełne dossier dowodów (ocena ryzyka, obliczenia, badania, normy), którego się nie publikuje, ale udostępnia organom na żądanie.

Deklaracja zgodności (WE/UE) to oświadczenie producenta, że maszyna spełnia zasadnicze wymagania bezpieczeństwa i zdrowia, jest podstawą oznakowania CE. Instrukcja obsługi to dokument towarzyszący maszynie, opisujący jej bezpieczne użytkowanie, konserwację i postępowanie w sytuacjach nietypowych; w Polsce musi być w języku polskim. Bez nich maszyny nie wolno legalnie wprowadzić do obrotu ani oddać do użytku.

Wymagania wynikają z przepisów o maszynach, najważniejsze poniżej:

1. dyrektywa maszynowa 2006/42/WE: zasadnicze wymagania w zakresie bezpieczeństwa i zdrowia (załącznik I), deklaracja zgodności i oznakowanie CE;
2. transpozycja krajowa: rozporządzenie Ministra Gospodarki z 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn (Dz.U. 2008 nr 199 poz. 1228);
3. instrukcja obsługi: wymóg dostarczenia jej w języku kraju użytkowania (dyrektywa 2006/42/WE, załącznik I pkt 1.7.4);
4. maszyny szczególnie niebezpieczne: wykaz z załącznika IV dyrektywy, dla których procedura oceny zgodności jest zaostrzona (możliwy udział jednostki notyfikowanej);
5. nowe przepisy: rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn, stosowane od 20 stycznia 2027 r., które zastąpi dyrektywę 2006/42/WE;
6. ocena ryzyka: podstawa oceny zgodności, powiązana z obowiązkiem oceny ryzyka zawodowego (art. 226 Kodeksu pracy);
7. użytkowanie maszyn: dla maszyn będących w eksploatacji obowiązują wymagania minimalne (rozporządzenie z 30 października 2002 r., Dz.U. 2002 nr 191 poz. 1596).

Gdy maszyna jest wprowadzana do obrotu lub oddawana do użytku po raz pierwszy w UE, także przy imporcie spoza UE, budowie maszyny na własny użytek, zestawieniu kilku maszyn w zespół oraz przy istotnej modyfikacji maszyny mającej już CE. W każdej z tych sytuacji ktoś przyjmuje rolę producenta i musi zapewnić dokumenty.

Producentem jest każdy, kto wprowadza maszynę do obrotu lub oddaje ją do użytku pod własną odpowiedzialnością, w tym pracodawca, który buduje maszynę na własne potrzeby, zestawia zespół maszyn albo istotnie ją modyfikuje. Przejmuje wtedy pełne obowiązki producenta: ocenę zgodności, dokumentację techniczną, deklarację, CE i instrukcję.

Przeznaczenie i warunki bezpiecznego użytkowania, informacje o zagrożeniach resztkowych i środkach ochrony, zasady montażu, uruchamiania, obsługi, konserwacji i wyłączania z eksploatacji oraz dane techniczne. Musi być w języku polskim i realnie opisywać bezpieczne użytkowanie, a nie być zbiorem ogólników.

To zbiór dowodów zgodności (dossier): ocena ryzyka, opis rozwiązań konstrukcyjnych, obliczenia, wyniki badań, wykaz zastosowanych norm oraz kopia deklaracji. Producent nie publikuje jej, ale musi udostępnić organom nadzoru rynku na żądanie.

Organy nadzoru rynku mogą zakwestionować maszynę, nakazać jej wycofanie lub wstrzymać użytkowanie, a PIP, zakwestionować dopuszczenie do pracy. W razie wypadku brak zgodności i instrukcji jest poważnym argumentem obciążającym firmę odpowiedzialną za maszynę.

Odpowiada producent (także „mimowolny”), ale przygotowanie warto powierzyć osobom łączącym znajomość dyrektywy maszynowej, norm zharmonizowanych i praktyki bhp. Wsparcie eksperta jest szczególnie cenne przy zespołach maszyn, modyfikacjach oraz maszynach z załącznika IV.

Obecnie instrukcja obsługi maszyny musi być dostarczona w języku polskim, a jej wersja papierowa co do zasady wciąż jest oczekiwana. Nadchodzące rozporządzenie (UE) 2023/1230 (stosowane od 20 stycznia 2027 r.) wyraźniej dopuszcza instrukcje cyfrowe, zwykle z zachowaniem prawa użytkownika do wersji papierowej na żądanie. Warto już dziś projektować dokumentację z myślą o tej zmianie.