Świadectwa E i D w grupach G1-G3, bez luk i przeterminowań

Świadectwo E dotyczy eksploatacji, obsługi, konserwacji, montażu i pomiarów, a D, dozoru, czyli kierowania czynnościami i nadzoru nad nimi. Pracownik wykonujący czynności potrzebuje E, a osoba kierująca nimi lub nadzorująca, D. Świadectwo D nie zastępuje E.

G1 to urządzenia elektroenergetyczne, G2, cieplne (kotły, sieci i instalacje cieplne, piece), a G3, gazowe. Szczegółowy wykaz urządzeń dla każdej grupy zawiera załącznik do rozporządzenia z 2022 r. Świadectwo musi odpowiadać rzeczywistym urządzeniom w zakładzie.

Od zmian z 2022 r. świadectwa E i D są ważne 5 lat od dnia wydania. Wymaga to cyklicznego odnawiania kwalifikacji i pilnowania terminów dla wszystkich uprawnionych, najlepiej w ewidencji z wyprzedzającymi alertami.

Każda osoba zajmująca się eksploatacją lub dozorem urządzeń z grup G1, G2 lub G3, od elektryka i palacza kotłów po serwisanta instalacji gazowych i kierownika utrzymania ruchu. Obowiązek dotyczy też podwykonawców; liczy się rodzaj czynności, a nie forma zatrudnienia.

Uprawnienia SEP to świadectwa konkretnych osób. Cały system uprawnień energetycznych w zakładzie obejmuje dodatkowo ewidencję ważności, pisemne wyznaczenie funkcji, instrukcje i polecenia pisemne. Pomagamy w obu wymiarach, od zdobycia świadectw po zbudowanie systemu.

Prawnie, mandaty, decyzje pokontrolne i odpowiedzialność (w tym karna) w razie wypadku. Operacyjnie, wstrzymanie prac i przestój. Najpoważniejszy jest wymiar ludzki: praca bez właściwych uprawnień to realne ryzyko porażenia, poparzenia czy wybuchu.

To świadectwa kwalifikacyjne potwierdzające prawo do zajmowania się eksploatacją lub dozorem urządzeń, instalacji i sieci energetycznych. Każde świadectwo dotyczy konkretnego rodzaju czynności, eksploatacji (E) lub dozoru (D), oraz konkretnej grupy urządzeń: elektrycznych (G1), cieplnych (G2) lub gazowych (G3). Świadectwa wydają komisje kwalifikacyjne powołane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki po zdanym egzaminie. Uprawnienie zawsze odnosi się do ściśle określonego zakresu urządzeń i prac, a nie do „energetyki” w ogóle.

Obszar regulują ustawa, rozporządzenia i normy, poniżej najważniejsze:

1. obowiązek kwalifikacji: art. 54 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne, pracami przy eksploatacji urządzeń, instalacji i sieci mogą zajmować się wyłącznie osoby posiadające świadectwo kwalifikacyjne;
2. zasady stwierdzania kwalifikacji: rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 1392), świadectwa E i D w grupach G1, G2 i G3, ważne 5 lat, wydawane po egzaminie przez komisje przy URE;
3. zakres urządzeń w grupach: załącznik do rozporządzenia z 2022 r. określa szczegółowo, jakie urządzenia obejmują grupy G1, G2 i G3;
4. organizacja prac: rozporządzenie Ministra Energii z 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bhp przy urządzeniach energetycznych (Dz.U. 2019 poz. 1830), sposób prowadzenia prac i funkcje w ich organizacji;
5. obowiązki pracodawcy: art. 207 i art. 237(3) Kodeksu pracy, powierzanie pracy wyłącznie osobom o wymaganych kwalifikacjach i po szkoleniach bhp;
6. normy techniczne: PN-EN 50110 dotycząca eksploatacji urządzeń elektrycznych, porządkująca zasady bezpiecznej pracy;
7. system zarządzania: ISO 45001:2018, w której kompetencje pracowników to punkt 7.2.

Egzamin przeprowadza komisja kwalifikacyjna powołana przez Prezesa URE. Sprawdza wiedzę o budowie i zasadach eksploatacji urządzeń danej grupy, przepisach bhp, zasadach postępowania w razie awarii oraz udzielaniu pierwszej pomocy. Pozytywny wynik jest podstawą wydania świadectwa E lub D dla wskazanej grupy urządzeń. Egzamin poprzedza zwykle szkolenie przypominające, które porządkuje wiedzę i zwiększa szansę zdania za pierwszym razem.

Zaczyna się od rozpoznania urządzeń: ustalamy, jakie urządzenia energetyczne występują w zakładzie i do której grupy należą. Następnie określamy, czy dana osoba wykonuje czynności (E), czy kieruje nimi i nadzoruje (D), i w jakim zakresie. Dopiero taka analiza pozwala dobrać świadectwo, którego zakres realnie pokrywa wykonywaną pracę, zamiast zdobywać uprawnienia „na wszelki wypadek” lub o zbyt wąskim zakresie.

Najlepiej przez ewidencję dat ważności z wyprzedzającymi alertami, powiązaną z ogólną matrycą szkoleń i kompetencji. Dzięki temu terminy świadectw SEP są pilnowane razem z uprawnieniami UDT, badaniami i szkoleniami bhp, w jednym miejscu. Odnowienia planuje się z wyprzedzeniem, więc żaden pracownik nie traci uprawnień w trakcie pracy, a firma unika przestojów i drogich egzaminów „na już”.

Zgodność z art. 54 Prawa energetycznego, bezpieczną pracę przy urządzeniach elektrycznych, cieplnych i gazowych oraz brak przestojów z powodu wygasłych świadectw. Pracownicy zyskują potwierdzone kwalifikacje, a firma pewność, że prace wykonują wyłącznie osoby uprawnione. To także element systemu zarządzania bhp zgodnego z ISO 45001:2018, w którym kompetencje są zarządzane w sposób planowy, a nie reaktywny.