Sprawdź transport bliski, zanim zrobi to inspektor UDT

To graniczne parametry oceny stanu technicznego, wyznaczane na podstawie liczby cykli pracy i obciążeń w założonym okresie eksploatacji (Dz.U. 2018 poz. 2176). Ocenę wykorzystania resursu aktualizuje eksploatujący urządzenie, to element często pomijany, a kluczowy.

Obsługa to prowadzenie urządzenia i wymaga zaświadczenia UDT. Kontrola operacji to nadzór nad całością: uprawnienia, dozór, resurs, osprzęt i organizacja. Osoba kontrolująca nie musi obsługiwać urządzenia, ale musi znać przepisy i umieć czytać dokumentację.

Kierownicy logistyki, magazynów i utrzymania ruchu, służby bhp oraz audytorzy wewnętrzni. W większych firmach warto wyznaczyć konkretną osobę lub zespół do regularnego, udokumentowanego nadzoru nad transportem bliskim.

Obsługa bez ważnej lub właściwej kategorii zaświadczenia, eksploatacja po terminie badania, brak oceny resursu, uszkodzone lub niedobrane zawiesia oraz brak sygnalisty i hakowego tam, gdzie są wymagani. Wiele z nich ujawnia się dopiero przy świadomej kontroli.

Z jednej strony weryfikowaną dokumentację urządzeń, księgi rewizyjne, decyzje UDT, protokoły badań i zapisy resursu. Z drugiej, zapisy z kontroli: listy kontrolne, uwagi i wnioski. Taki ślad pozwala wykazać, że nadzór był realny, a braki usuwane.

Prawnie, eksploatacja bez ważnej decyzji, przez osobę bez uprawnień lub z pominięciem resursu grozi wstrzymaniem eksploatacji i odpowiedzialnością. Operacyjnie, decyzja wstrzymująca zatrzymuje proces. W wymiarze ludzkim, nadzór chroni przed przygnieceniem i upadkiem ładunku.

To systematyczne sprawdzanie, czy podnoszenie i przemieszczanie ładunków urządzeniami transportu bliskiego odbywa się bezpiecznie i zgodnie z przepisami. Nie chodzi o obsługę urządzenia, lecz o nadzór: weryfikację uprawnień operatorów, stanu dozorowego i technicznego urządzeń, doboru osprzętu oraz organizacji pracy. Kontrolę prowadzi się na bieżąco i okresowo, tak by wychwycić braki, zanim zrobi to inspektor lub zanim doprowadzą do wypadku.

Obszar regulują ustawa o dozorze technicznym i rozporządzenia, poniżej najważniejsze:

1. dozór techniczny: ustawa z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym, urządzenia transportu bliskiego eksploatuje się na podstawie ważnej decyzji UDT, a osoby obsługujące muszą mieć zaświadczenia kwalifikacyjne;
2. kwalifikacje osób: rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008), zaświadczenia kwalifikacyjne i okresy ich ważności;
3. warunki techniczne i resurs: rozporządzenie z 30 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2176), eksploatacja, naprawy i modernizacja urządzeń oraz ocena resursu;
4. rodzaje urządzeń pod dozorem: rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2012 r. (Dz.U. 2012 poz. 1468), wykaz urządzeń objętych dozorem technicznym;
5. obsługa żurawi: rozporządzenie z 22 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2147), sygnalista, hakowy i organizacja pracy żurawi;
6. osprzęt i zawiesia: ogólne przepisy bhp oraz normy PN-EN dotyczące doboru i kontroli zawiesi;
7. system zarządzania: ISO 45001:2018, w której nadzór operacyjny to punkt 8.1.

Cztery warstwy. Ludzie, czy operatorzy mają ważne zaświadczenia UDT właściwej kategorii. Urządzenia, czy mają ważną decyzję zezwalającą na eksploatację, dotrzymane terminy badań i ocenę resursu. Osprzęt, czy zawiesia i chwytniki są dobrane, oznakowane i sprawne. Organizacja, czy operacja jest zaplanowana, wyznaczono sygnalistę i hakowego oraz zabezpieczono strefy. Dopiero łączna ocena tych warstw pokazuje, czy transport jest naprawdę bezpieczny.

Osoby odpowiedzialne za transport wewnętrzny: kierownicy logistyki, magazynów i utrzymania ruchu, służby bhp oraz audytorzy wewnętrzni. W większych firmach warto wyznaczyć konkretną osobę lub zespół do regularnego nadzoru. Kontrolujący powinien mieć wiedzę o dozorze technicznym i uprawnieniach oraz narzędzia w postaci list kontrolnych, których używania uczy szkolenie.

Kontrola ma dwa rytmy. Bieżący, obserwacja operacji w trakcie pracy, reagowanie na nieprawidłowości od razu. Okresowy, przegląd dokumentacji, terminów badań, ważności uprawnień i oceny resursu w ustalonych odstępach. Terminy badań dozorowych i ważności zaświadczeń najlepiej pilnować w matrycy, z wyprzedzającymi alertami, aby żaden nie upłynął niezauważenie w trakcie eksploatacji.

W wymiarze ludzkim, nadzór chroni przed przygnieceniem, upadkiem ładunku i najechaniem. Prawnie, eksploatacja bez ważnej decyzji, przez osobę bez uprawnień lub z pominięciem resursu to naruszenia, które UDT i PIP wychwytują, z ryzykiem wstrzymania eksploatacji i odpowiedzialności. Operacyjnie, decyzja wstrzymująca pracę kluczowego urządzenia zatrzymuje cały proces. Regularna kontrola ogranicza te ryzyka.

Kontrola operacji spina pozostałe kompetencje: weryfikuje uprawnienia operatorów, pracę konserwatorów i organizację prowadzoną przez koordynatorów. Dlatego jej szkolenie dobrze łączyć ze szkoleniami dla operatorów urządzeń, konserwatorów UDT oraz koordynatorów transportu pionowego. Kompetencje i terminy najlepiej pilnować wspólnie w matrycy szkoleń i uprawnień.

Bezpieczny transport bliski, zgodność z ustawą o dozorze technicznym i przepisami o obsłudze urządzeń oraz dokumentację gotową na audyt UDT i kontrolę PIP. To mniej przestojów, awarii i decyzji wstrzymujących pracę, a więc niższe koszty i większa ciągłość procesów. To także element systemu zarządzania bhp zgodnego z ISO 45001:2018, w którym transport bliski jest nadzorowany w sposób planowy, a nie doraźny.