Ciężki ładunek na wysięgu nie wybacza braku uprawnień

Tak. Zaświadczenie odpowiada rodzajowi żurawia, uprawnienie na HDS nie jest tym samym co na żuraw wieżowy czy samojezdny. Operator musi mieć zaświadczenie obejmujące faktycznie obsługiwane urządzenie.

Dla żurawi HDS, przewoźnych i stacjonarnych zwykle 10 lat, a dla samojezdnych, wieżowych, szybkomontujących i szynowych 5 lat. Dokładne okresy określa załącznik do rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 1008.

Ich obsługę reguluje rozporządzenie Dz.U. 2018 poz. 2147: obowiązek współpracy z sygnalistą i hakowym, plan pracy żurawia w warunkach kolizyjnych oraz ograniczenie czasu pracy operatora chroniące przed zmęczeniem.

Przy dużym wysięgu i lekkim, powierzchniowym ładunku wiatr może doprowadzić do utraty stateczności lub niekontrolowanego ruchu ładunku. Ocena siły wiatru i przerwanie pracy po przekroczeniu wartości granicznych to podstawowy obowiązek operatora.

Mechanizmy, liny, hak, ograniczniki udźwigu i wysięgu, hamulce, podpory oraz stan podłoża, a także warunki atmosferyczne. Żuraw niesprawny wyłącza się z pracy, a bez podpór i na niestabilnym gruncie nie wolno pracować.

Prawnie, naruszenie przepisów o dozorze technicznym i odpowiedzialność pracodawcy oraz kierujących, także karna w razie wypadku. Operacyjnie, wstrzymanie robót i przestój. W wymiarze ludzkim, wywrócenie żurawia i upadek ładunku z wysokości.

Żurawie przeładunkowe montowane na pojazdach (HDS), żurawie samojezdne na podwoziu kołowym lub gąsienicowym, żurawie wieżowe i szybkomontujące używane na budowach oraz żurawie stacjonarne, przewoźne i szynowe. Każdy typ ma inną charakterystykę pracy, inne zagrożenia i inny zakres wymaganego przygotowania. Wspólne jest to, że operują ciężkim ładunkiem na wysięgu, gdzie o bezpieczeństwie decydują udźwig zależny od wysięgu, stateczność podłoża i warunki atmosferyczne.

Obszar regulują ustawa o dozorze technicznym i rozporządzenia, poniżej najważniejsze:

1. obowiązek uprawnień: ustawa z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym, obsługa żurawi wymaga zaświadczenia kwalifikacyjnego;
2. kwalifikacje i ważność: rozporządzenie z 21 maja 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1008), zaświadczenia i okresy ich ważności według załącznika;
3. żurawie wieżowe: rozporządzenie z 22 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2147), sygnalista, hakowy, plan pracy żurawia i ograniczenie czasu pracy operatora;
4. warunki techniczne i resurs: rozporządzenie z 30 października 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 2176), eksploatacja urządzeń i ocena resursu;
5. dozór urządzenia: ustawa o dozorze technicznym, eksploatacja na podstawie ważnej decyzji UDT i po badaniach dozorowych;
6. obowiązki pracodawcy: art. 207 i art. 237(3) Kodeksu pracy, powierzanie pracy osobom o wymaganych kwalifikacjach i po szkoleniach bhp;
7. system zarządzania: ISO 45001:2018, w której kompetencje pracowników to punkt 7.2.

Dla żurawi przenośnych (HDS), przewoźnych i stacjonarnych okres ważności wynosi zwykle 10 lat. Dla żurawi samojezdnych oraz wieżowych, szybkomontujących i szynowych jest krótszy i wynosi 5 lat, co odzwierciedla większe zagrożenia tej pracy. Dokładne okresy określa załącznik do rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 1008. Zaświadczenie można przedłużyć na wniosek przy odpowiednim stażu wykonywania czynności.

Bo przy dużym wysięgu i lekkim, powierzchniowym ładunku wiatr potrafi doprowadzić do utraty stateczności żurawia lub niekontrolowanego ruchu ładunku. Ocena siły wiatru przed pracą i przerwanie operacji po przekroczeniu dopuszczalnych wartości to jeden z podstawowych obowiązków operatora. Lekceważenie warunków atmosferycznych należy do najczęstszych przyczyn wywrócenia żurawia, dlatego szkolenie poświęca temu szczególną uwagę.

Mechanizmy, liny, hak, ograniczniki udźwigu i wysięgu, hamulce, podpory oraz stan podłoża, na którym stoi żuraw. Ocenia się też warunki atmosferyczne, przede wszystkim wiatr. Każdą usterkę zgłasza się, a żuraw niesprawny wyłącza z pracy. Praca bez wysuniętych lub źle podpartych podpór oraz na niestabilnym podłożu należy do najgroźniejszych błędów.

Wywrócenie żurawia, upadek ładunku, uderzenie ładunkiem osoby w strefie pracy, kolizja z linią energetyczną lub innym żurawiem oraz przygniecenie przy montażu i demontażu. Typowe błędy to przekraczanie udźwigu dla danego wysięgu, praca bez podpór, lekceważenie wiatru, brak sygnalisty i hakowego oraz dopuszczanie ludzi w strefę zagrożenia. Wiele wynika z presji czasu na budowie.

Nie, zwłaszcza przy żurawiach wieżowych. Bezpieczna operacja wymaga współpracy z sygnalistą wyznaczającym drogę ładunku i hakowym mocującym ładunek, a przy wielu urządzeniach, koordynacji transportu pionowego. Dlatego szkolenie operatora dobrze łączyć ze szkoleniami sygnalisty-hakowego i koordynatora, aby cały zespół dźwigowy działał według wspólnych zasad i komunikował się jednoznacznie.

Prawnie, powierzenie takiej pracy narusza przepisy o dozorze technicznym i obciąża pracodawcę oraz osoby kierujące, także odpowiedzialnością karną w razie wypadku. Operacyjnie, brak uprawnionej obsady to przestój, a wypadek oznacza wstrzymanie robót i długie postępowanie. W wymiarze ludzkim, wywrócenie żurawia lub upadek ładunku z wysokości to jedne z najcięższych, często śmiertelnych wypadków w budownictwie.

Tak. Szkolenie przygotowuje operatora do egzaminu przed komisją UDT w zakresie odpowiadającym rodzajowi żurawia, a jego zdanie jest podstawą wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego. Program łączy teorię, udźwig, stateczność, warunki pracy, z ćwiczeniami praktycznymi na danym typie żurawia.

Bezpieczne prace dźwigowe, zgodność z ustawą o dozorze technicznym i przepisami o obsłudze żurawi oraz mniejsze ryzyko wypadków i wstrzymania robót. To płynniejszy przebieg budowy, mniej uszkodzeń i przestojów oraz pewność podczas kontroli PIP i UDT. To także element systemu zarządzania bhp zgodnego z ISO 45001:2018, w którym kompetencje operatorów są potwierdzone i pilnowane, a nie zakładane.